Economia Canaglia

Ekonomia dashakeqe, kriminale…
Nga :
http://www.abc.net.au/worldtoday/content/2008/s2250284.htm
Pershtati ne Shqip:
Vajada Keçi Manjani

Interviste me Loretta Napoleoni ne World Today, gazetare dhe esperte ne ekonomi dhe ne çeshtjet e terrorrizmit nder kombetar. Ajo flet mbi menyren se si financat Islamike do te na çlirojne nga ekonomia dashakeqe…

Reportere: Eleanor Hall
Eleanor Hall: Nje gazetare dhe ekonomiste Italiane, Loretta Napoleoni, eshte e njohur per zhvillimin e nje kerkimi ne lidhje me ate çka ngjau me rrjetin financjar boteror mbas fenomenit te shfaqes ne mase te terrorrizmit global.

Libri i saj me i ri, “Ekonomia Cagalgia” perpiqet te shpjegoi nje sfide akoma me te veshtire- te zhbiroj ate qe ajo quan forca te erreta qe drejtojne kapitalizmin global. Libri i saj pershkruan, per veç te tjerash, nje shperthim masiv te skllverise qe prej fundit te Luftes se Ftohte dhe kete mund ta pershkruajm duke vene ne dukje se si kriza subprime eshte produkt i kesaj ekonomije te re mbare boterore.
Ndoshta ne menyre kunderthenese ajo sugjeron se Financa Islamike eshte çelesi i cili do te stimuloje dhe ringjall ate qe ajo e quan ekonomi kriminale , dashakeqe…
Loretta Napoleoni keto dit ndodhet ne Australi per Festivalin e Shkrimtareve ne Sidnei ne kete menyre ajo u bashkua me mua ne studiot e World Today kete mengjes.

Loretta Napoleoni ju faleminderit shume per pranine tuaj sot.

L.N : Ska perse, une ju falenderoj per ftesen.
E.H: Ju e perdoret per here te pare termin “Ekonomi Dashakeqe” , a mund te na shpjegoni me qart se çka do te thote ajo?

L.N: Ekonomi dashakeqe qellimisht ka nje kuptim te pa percaktuar per arsyje se ate e perdorim per te nenkuptuar terma te tjere si: ekonomia e terrori, ekonomia kriminele, ekonomia e jasht ligjshme por gjithashtu edhe ate çka mund ta quajme si formim i zonave gri. Mund te gjejme zona, pra, ne te cilat nuk ka rregull, nuk ka ligje, dhe brenda ketyre zonave gri, veprohen te jashtligjshmet e globalizimit ashtu siç i percaktoi une. Ka sipermarres dashakeqas te cilet zhvasin perfitimet nga ky transformim i koheve te soteme i cili na shfaqet si globalizim.

E.H: Pjesa me e madhe e tyre jane organizata Mafjoze?
L.N: Sigurisht, por gjithashtu dhe individ te cilet jo domozdoshmerisht jane duke thyer ndonje ligj. Per shembull kriza e sub primeve te lidhura me huate per shtepi. Keto me siguri jane produkte te kesaj ekonomie dashakeqe. Ne te vertete askush nuk ka thyer asnje ligj pikerisht sepse nuk ka asnje ligj per te thyer.
E.H: Pra, kriza e sub primeve te lidhura me huate per shtepite ishte nje pasoje e drejt per perdrejte e kesaj ekonomie dashakeqe?
L.N: Po keshtu eshte. Nese veren se nepermjet kujt u shfaq kjo krize, do te shohesh se ajo u shfaq nepermjet transformimit te nje borxhi ne rritje (pasiv) ne nje aset (aktiv) kjo u be e mundur nepermjet perdorimit te derivateve. Me qart: duke aplikuar keto derivate mbi huate e shtepive u be e mundur transformimi i ketij borxhi ne nje aset dhe shitja e borxhit pra si nje aset ne te gjithe boten.
Nuk kishte asnje lloj rregullimi ligjor per te parandaluar perhapjen e ketij fenomeni.
E.H: Do te doja te permendja nje prej lidhjeve alarmuese qe paraqitet ne librin tuaj. Ju thoni qe ekziston nje lidhje ndermjet demokracise dhe skllaverise, cila eshte ajo?

L.N: E thene ne menyre te pergjithshme, mund te pyesim veten se perse kur shtetet demokratike shumefishohen, ndodh qe fenomeni i skllaverise fillon e rritet. Ne fund te viteve 1990 ne patem 27 miljon njerez te cilat ishin skllever ne ato vende te cilat kishin ndermare procesin e demokratizimit.

E.H: Pra ju nuk i referoheni skllaverise se pagave. Ju po flisni pikerisht per tregetine e sklleverve, skllaverine e mirefillte te cilen e kemi njohur deri disa shekuj me pare?

L.N: Pikerisht, une po flas per skllaverine e njerezve te cilet jane te privuar nga liria e tyre. Njerez te cilet tregetohen si mallra. Shenja e pare e kesaj ri shfaqeje u paraqit menjehere mbas renies se Murit te Berlinit, atehere kur femra nga ish Blloku Sovjetik nisen te tregetoheshin si skllave seksi dhe prostituta ne perendim.
E.H: Kush po e bente kete trregeti?
L.N: Kryesisht me kete merrej Mafia. Fillimisht, por me pas ne kete u perfshine edhe organizata te tjera. Po te bejme nje pergjithesim mund te themi se ishin njerez te varfer qe skllaveronin njerez te tjere te varfer, dhe me krizen e ushqimeve qe eshte ne kulmin e saj , ne do te kemi me siguri nje vale te re ne rritje te numrit te ketyre sklleverve .

E.H: Tani le te flasim per fiancat Islamike. Ne menyre shume interesante ju shpreheni se kjo eshte e vetmja force ekonomike ne bote e cila mund te sfidoi kete ekonomi dashakeqe. Perse ?
L.N: Kjo sepse financa Islamike eshte e ndertuar me bazat te forta ne kodin e etikes gje qe tashme nuk ekziston me ne financen perendimore, dhe ky kod i etikes i ka burimet e saj ne ligjet e Sheriatit. Kur ne permendim ligjin e Sheriatit njerezit kane tendencen ta shoqerojne ate ne mendjet e tyre me diçka negative, per kete arsye me duhet te shpjegoi se ligji i Sheriatit nuk ka te bej aspak me manipulimet qe i jane bere nga njerez si Osama bin Laden dhe fondamentalistet Islamik.
Kodi i etikes se Sheriatit eshte shume i ngjashem me kodin e etikes se klasikeve Britanik te ekonomise Adam Smith dhe David Ricardo. Per shembull, paraja nuk duhet te prodhoi para. Paraja duhet te investohet ne ekonomine reale, dhe nepermjet rritjjes dhe zhvillimit te ekonomise reale ajo me pas prodhon para.
Ne kete menyre na paraqitet nje koncept i rendsishem dhe thelbesor qe ne e kemi humbur ne nje fare mase.
Kriza subprime u krijua nga nje mjet i cili eshte i bazuar mbi huane e parave te cilat krijojne para.
E.H: Keshtu ne vend te nje perplasje qyteterimesh ne kryesisht kemi nje perplasje midis ekonomise dashakeqe dhe ekonomis se Sheriatit?

L.N: Po, ky eshte nje kendveshtrim i sakte. Ne kemi nje perplasje midis ekonomise dashakeqe dhe ekonomise se Sheriatit nderkohe qe economia e Sheriatit eshte e vetmja force ne ditet e sotme e cila do te jete e afte te kontrolloi ekonomine dashakeqe dhe ta ktheje ate brenda rregullave, sugurisht duke u siguruar qe ajo te mos bie ne duar te grupeve radikale si ato qe ju njihni, pra Al Kaeda dhe Osama bin Laden.

E.H: Epo, ky eshte nje rrezik i madh ,apo jo?

L.N: Une nuk mendoj se ky eshte nje rrezik kaq i madh. Une mendoj se sot ky rrezik eshte shume me i vogel se saç ishte pas 11 shtatorit.

E.H: Kryesisht, ne do te shohim nje rritje masive te vlerave dhe te mireqenjes e ndare nga vete individi , apo jo?

L.N: Une nuk mendoj se rritja e vlerave do te jete e ndare nga individi. Jo, une do te thoja se individi, veçanerisht kur ne flasim per financat Islamike duhet te jete me i perfshire ne vendimet e mara dit per dit, ne vendime qe kane lidhje se si keto para investohen, por do te na shfaqet nje sistem i ri dhe perendimi ne veçanti , pra, thelbi i sistemit perendimor siç eshte Amerika dhe Anglia ne ditet e sotme, do te jeje ne periferi te kesaj bote te re.
E.H: Loretta Napoleoni, ju faleminderit shume per pranine tuaj me ne sot.

L.N: Faleminderit ju.