Sabina MORANDI
- QYTETËRIMI PERËNDIMOR? -
NUK DO TË KISHTE EKZISTUAR PA ISLAMIN
Mëngjesi i një dite të vrenjtur e me shi. Një djalë fshihet pas turmës, për të qenë i pranishëm në torturimin dhe ekzekutimin e mësuesit të tij, faji i vetëm i të cilit ishte se kishte përhapur dijet e "mallkuara" nga kisha dhe blasfemuese të filozofëve antikë grekë. Në turrën e druve, së bashku me filozofin, digjen dhe përkthimet e ndaluara në Evropën e mbizotëruar nga paragjykimet dhe dhuna e zotërinjve të luftës të cilët sundojnë pa asnjë farë pengese. Pasi mori pjesë në këtë skenë kaq të tmerrshme dhe tronditëse djaloshi mori rrugën për në jug duke marrë me vete disa vepra të mësuesit të tij, dhe i vendosur që t’i braktiste ato toka të dhunës dhe shtypjes. Kur më në fund arrin të kalojë Pirenejtë, përpara tij shfaqet një tokë e pasur dhe paqësore, ku gratë diskutojnë sy ndër sy përballë me burrat dhe baras me ta dhe ku librat, në vend që të digjen, ruhen në bibliotekat publike.
Ky është fillimi i filmit "Fati", një film i ambientuar në shekujt më të errët të Mesjetës nga regjisori egjiptian Jusuf Shahine. Filmi i dedikohet jetës së njërit prej filozofëve më të mëdhenj të historisë, Averoes, racionalizmi i të cilit ka ndikuar në mënyrë të fuqishme tek intelektualët perëndimorë të asaj periudhe. Dante Alighieri, ndër shumë të tjerë, e konsideronte veten një "averoist" të bindur dhe i gjithë mendimi islam ishte një ajrosje e vërtetë për mendimtarët e krishterë të cilët mezi e duronin censurën mbytëse dhe paragjykimet të cilat në atë periudhë ishin parimi dallues i krishterimit. Librat e Averoes merreshin në mënyrë kontrabandë, doktrinat e tij qarkullonin duke u transmetuar ndërsa fjalët e tij mësoheshin përmendësh për të mos rënë në kthetrat e inkuizicionit. Duke e vendosur këndvështrimin në atë që ka bërë regjisori, dhe duke nxjerrë në dritë historinë e eliminuar të atyre shekujve të errët, kuptohet qartë se feja s’ka të bëjë aspak me fundamentalizmin e çdo periudhe dhe të çdo shtrirjeje gjeografike.
Mirëpritja që publiku perëndimor pati kundrejt një filmi të xhiruar për të dënuar fundamentalizmin islamik të sotëm nuk të habit. Na kanë mësuar se shekujt që e ndajnë rënien e perandorisë romake nga periudha e rilindjes kanë qenë shekuj të karakterizuara nga frika dhe barbaria, por askush nuk na ka shpjeguar se prej kësaj gjendje kemi dalë vetëm për faktin se kemi rënë në kontakt me qytetërimin më të pasur dhe më të zhvilluar të kohës, me civilizimin islam. Pak perëndimorë e dinë se në periudhën kur popullsia e Evropës shfarosej nga epidemitë dhe uria, në Jug lulëzonte një qytetërim i cili për kryeqendër kishte Bagdadin dhe Damaskun. Atij qytetërimi ne i detyrohemi shpëtimin e thesarit që ne e konsiderojmë si themelin e kulturës sonë: filozofinë greke. Nëse studiuesit e periudhës së Sulejmanit dhe Salahudinit të mos kishin përvetësuar këtë filozofi të lashtë, ne nuk do të kishim as Platonin e as Aristotelin, dhe kjo sepse rrjeti i përgatitur i përkthyesve arabë, përmes të cilëve na kanë arritur këto vepra, nuk do të kishte ekzistuar. Si rrjedhim, as shkenca moderne nuk do të mund të lindte pa lirinë e të studiuarit dhe të eksperimentuarit e cila u qe dhënë shkencëtarëve arabë, kontributi i të cilëve u fshi tërësisht për t’i lënë vend propagandës së përplasjes së qytetërimeve.
Në këndvështrimin e Allahut
Beltegeuse, Rigel, Aldebaran, Algol dhe Sirrah janë yje të cilët prej shekujsh flasin arabisht. Që kur shkenca, qytetërimi dhe teknologjia ndodheshin përtej Mesdheut, ndërsa barbarët e pisët, injorantë dhe të varfër të cilët marshonin për të grabitur e djegur qytetet e pasura, apo edhe për t’u emancipuar me anë të studimit në ndonjë universitet lokal, ishim ne. Për shekuj me radhë filozofia, matematika dhe mjekësia, për të mos folur për astronominë, kiminë dhe optikën, kanë qenë islame, kjo në kuptimin se Islami ka përçuar dhe përpunuar disiplinat e lashta egjiptiane, babilonase, indiane dhe greke, mbi bazat e të cilave ka ndërtuar themelet e tyre. Ky është një borxh kundrejt shkencës islame. Prej saj gjejmë gjurmë të panumërta në përdorimin e termave më të zakonshëm në shumë lëmi moderne të cilat ne, gabimisht, i konsiderojmë si bijë të "qytetërimit më të lartë perëndimor". Paraardhësit tanë i njihnin plotësisht këto merita, dhe gjithashtu bënin çmos për të shtënë në dorë tekstet shkencore të të "pafeve".
Origjina e shkencës islame zhytet në shekujt tonë më të errët. Arabët tashmë kishin nisur të studionin hapësirën, duke mbledhur dhe ruajtur kështu trashëgiminë e grekëve dhe indianëve. Në shekullin VIII, më saktë në vitin 828 në Bagdad u ndërtua observatori i parë astronomik në botë. Astronomia zhvillohej paralelisht me optikën dhe me studimin e fiziologjisë së syrit: mund të vërejmë gjurmë të origjinës arabe në termat mjekësore si "retinë" apo "katarakt". Dashuria e kulturës islame për gjithçka që kishte të bënte me pamjen ka padyshim rrënjë fetare, por ky frymëzim mistik nuk duhet të na devijojë. Shkenca islame ka qenë kryesisht empirike - pra i pëlqente të eksperimentonte - ajo ishte tej mase matematikore, gjëra këto që i bëjnë disa historianë të pohojnë se kanë qenë pikërisht arabët ata që na kanë mësuar njohuritë e para fillestare të formulimit matematikor, karakteristikë kjo kryesore e shkencës perëndimore. Ibn el-Haitham, për shembull, i njohur në perëndim me emrin Alhazen, është konsideruar si njohësi më i lartë i optikës në periudhën midis Ptolemeut dhe Vitelos. Vëmendja që gëzonte edhe midis bashkëkohësve të tij, nuk duhet të na habisë; që prej viteve njëmijë Ibn el-Haitham kombinonte trajtime matematikore të ndërlikuara me modele fizike dhe eksperimente të kujdesshme, duke i dhënë në këtë mënyrë një kthesë empirike kërkimit shkencor, gjë e cila në perëndim do të ndodhte vetëm mbas 5 shekujsh.
Përllogaritjet e astronomëve dhe të studiuesve arabë të okulistikës u bënë të mundur vetëm ngase instrumentet matematikore ishin shumë të zhvilluara. Prurjet që arabët i bënë shkencës së përllogaritjes ishin aq të rëndësishme saqë nuk kanë humbur gjer më sot, dhe në fakt një nga pak borxhet që perëndimorët nuk kanë harruar është shpikja e "zeros", e cila bëri të mundur lindjen e përllogaritjes pozicionale, d.m.th. përllogaritjes me kolona. Futja e numrave indianë - ato të cilat ne i quajmë numra arabë - dhe zhvillimi i algjebrës, bëri pjesën tjetër. Një emër i shquar është edhe ai i matematikanit të madh të shekullit IX, al-Harizmi, i cili shkroi Librin e përmbledhjes në procesin e përllogaritjes të transportit të numrave dhe ekuacioneve, i cili është përkthyer shumë herë në latinisht dhe më pas i përhapur në Evropë me emrin Liber Algorismi, një latinizim i emrit të tij prej të cilit rrjedh dhe termi "algoritëm".
Mjekësia
Për shekuj me radhë, mjekësia arabe ka qenë tejet e zhvilluar, shumë herë më tepër se ajo perëndimore, aq sa dhe vetë luftëtarët e kryqëzatave përdornin shërbimin që arabët të rrethuar prej tyre në luftë e sipër ia ofronin bujarisht. Në fakt, arabët i njihnin tekstet greke të Galenit dhe Hipokratit, të cilat Evropa i kishte humbur, së bashku me shumë nocione që rrodhën nga teoritë dhe eksperimentet e aleksandrinëve të cilat ishin përhapur në Egjiptin e helenizuar si dhe në Azinë e Vogël.
Prurja në Perëndim e përkthimeve të Platonit dhe Aristotelit bëri të mundur që studiuesve të veriut barbar t’u përcilleshin edhe teoritë e filozofëve dhe mjekëve muslimanë. Për rreth dy shekuj filozofia greke u studiua në sajë të versioneve të arabizuara të shkëputura prej komenteve të racionalistit Ibn Rushd (Averoes) apo të mistikut Ibn Sina (Avicena), filozofët më të rëndësishëm të Islamit, dhe janë këto versionet të cilave iu janë referuar filozofët tanë. Si në Bolonjë ashtu edhe në Paris studentët, por edhe baballarët e dogmës katolike si Shën Toma Akuini, iu desh të përkuleshin përballë epërsisë së dijes arabe të kohës.
Por Ibn Sina (Avicena) nuk ishte thjesht një filozof. Ndërsa nëpër fshatrat e veriut të cilët më pas u bënë të njohur me emrat Paris apo Londër, sëmundjet shëroheshin me hajmali, në Jugun e thellë themelohej mjekësia moderne. "Canon Medicinae" i Ibn Sina, emri i vërtetë i të madhit Avicena, ishte i vetmi tekst për studentët e mjekësisë për gati tre shekuj dhe vazhdoi, përgjatë gjithë Rilindjes, të ishte libri më i botuar në Evropë. Por Avicena nuk qe vetëm. Qe arabi Ibn Razi i cili themeloi ostetrinë dhe na dha përshkrimin e parë shkencor të fruthit dhe lisë së dhenve, si dhe për t’i paraprirë mundësisë së imunizimit të njerëzve të shëndoshë nëpërmjet sekrecioneve të të sëmurëve, ndërsa Ibn Nafis qe i pari i cili përshkroi mekanizmin e qarkullimit të gjakut. Të gjithë këta emra janë lënë në hije nga librat e historisë së mjekësisë të cilat na paraqesin vetëm datat - dhe autorët perëndimorë - që i ri-zbuluan ato.
Me intuitën e saj të spikatur, si hipotezat e ekzistimit të mikrobeve dhe eksperimentet e para me vaksina, mjekësia arabe ishte në pararojë në teori ashtu siç ishte edhe në praktikë e në mësimdhënie. Në shkollat e mjekësisë islame nisi të pretendohej prej studentëve që krahas teorisë ata të mateshin edhe në praktikën klinike për të favorizuar një përgatitje sa më të saktë, dhe përveç nevojës që ishte për të arritur kontrollin e epidemive, u përqafua edhe një ide krejt e re: të sëmurët të mblidheshin në një strukturë ku mjekët të kenë mundësi të kujdesen për ta dhe ku studentët të mësojnë në praktikë nga mësuesit e tyre. U shpik pra, ajo ç’ka me fjalët e sotme ne mund ta quajmë poliklinikë universitare, e cila nisi të shfaqej në Evropë vetëm në shekullin e nëntëmbëdhjetë. Në Damask, struktura e parë spitalore u ndërtua saktësisht njëmijë e njëqind vite më parë: në vitin 707 pas Krishtit, datë kjo e cila të lë disi të shtangur duke qenë se në atë kohë këndej nga anët tona ende nuk mendohej as për të zgjebosurit.
Përveç një vëmendjeje të veçantë që iu kushtua aspektit psikosomatik, i cili dhe ky është mbresëlënës për modernitetin e tij, përballja mjeko-islame ishte përgjithësisht racionale dhe bazohej mbi njohuritë e thella të anatomisë njerëzore të cilat në atë kohë evropianët nuk i kishin për shkak se atyre nuk u lejohej studimi i kufomave. Si rrjedhim, autopsitë mbetën tabu gjatë gjithë periudhës së krishterimit të paktën gjer në shekullin e shtatëmbëdhjetë - siç e dëshmojnë "aventurat" e piktorëve të Rilindjes të cilat ishin më të njohura se ato të bashkëkohësve të tyre mjekë. Por një veçori tjetër që i bënte mjekët arabë tejet efikas në krahasim me kolegët e tyre perëndimorë, ishte mundësia për të pasur në dispozicion një sasi tejet të madhe substancash me prejardhje prej zotërimeve të përhapura të halifëve - kripërat, acidet, alkaloidet dhe barërat - që i furnizonin tekstet me ilaçe të denjë për një farmaci moderne. Alkimia, nga e cila e ka burimin kimia moderne ishte në fakt një sektor tjetër shumë pjellor i shkencës islame.
Zhvillimi i kimisë
Zhvillimi i kimisë, qe si rezultat i bashkimit të një pjese tjetër të globit plot kulturë, krahas asaj greke, për të bërë të mundur përparimin e shkencës islame, pra njohuritë antike me prejardhje nga Kina dhe India. Në periudhën e përhapjes së saj më të madhe, në fakt, Islami shtrihej që nga India e gjer në Spanjë duke kaluar përmes Persisë, Afrikës Veriore dhe Siçilisë. Kryeqendra u vendos nga Damasku në Bagdad në të cilin, falë tolerancës kulturore të halifit Harun el-Rashid (786-809 p.e.s.) nisën të takoheshin dijet dhe traditat e popujve të sunduar. Nën sundimin e të ndriturit, siç u quajt shpeshherë halifi në "Njëmijë e një net", u themelua dhe u zhvillua "Shtëpia e Diturisë", që ishte qendër e dijes e financuar nga shteti, që ishte ngritur rreth një biblioteke madhështore ndërfetare. Në Shtëpinë e Diturisë nisën të vërshonin nga e gjithë bota studiues dhe fetarë, mendimtarë dhe praktikantë, në një atmosferë lirie intelektuale që nuk ishte parë më parë, dhe kështu, Bagdadi u kthye për shkencën ajo çka Athina kish qenë për artin gjatë periudhës së Perikliut.
Qe pikërisht në këtë klimë që alkimia u zhvillua dhe nisi të brumëzohej me prodhimin e disa substancave të dobishme. Kimia islame, e liruar prej gjykimeve dhe dënimeve fetare të cilat në Evropë e dënuan si të fshehtë deri në periudhën e Njutonit, në Bagdad pati mundësinë të zhvillohej si një shkencë dhe teknologji e veçantë, duke u shkëputur shumë shpejt nga origjina e saj magjike. Xhabir ibn Hajjan, kimisti më i njohur arab i cili jetoi në gjysmën e dytë të shekullit të shtatë, përmirësoi procesin e distilimit të alkoolit (terminologjia e të cilit vjen nga fjala arabe "al-ghul"), duke prodhuar kështu lloje të reja të lambikëve. Duhet të theksojmë se përgatitja dhe prodhimi i alkoolit për përdorim mjekësor u lejua, pavarësisht ndalimit që Kur’ani i bën konsumimit të saj.
Një fryt tjetër i eksperimenteve të kimistëve të Bagdadit ishin edhe përparimet relative në fushën e prodhimit të letrës, duke shfrytëzuar dhe duke përmirësuar metodat e vjetra të importuara nga Kina. Në vitin 793 në kryeqendër u themelua një fabrikë e vërtetë e cila, përmes një prodhimi gjysmë industrial, e merrte letrën nga një brumë fibrash kërpi dhe mani të përzier me zamkë dhe sulfate alumini. Me prodhimin e letrës në shkallë të gjerë, natyrisht, përhapja e librit në botën islame qe edhe më e shpejtë dhe tepër ekonomike, edhe pse duhej të pritej shpikja e shtypit në Perëndim - më shumë se shtatë shekuj më vonë - për të pasur mundësinë e përhapjes universale të dijes së shkruar.
Perktheu nga Italishtja:
Vajada Keçi Manjani
lunedì 22 dicembre 2008
mercoledì 17 dicembre 2008
Grate
http://www.radioislame.com/radio/index.php?option=com_content&task=view&id=58&Itemid=29
GRATË
Përktheu: Vajada Keçi Manjani
Tani do të flas në lidhje me obligimet morale dhe të drejtat e gruas në lidhje me ligjiet islamike, pavarësisht realitetit të shoqërive të tyre të cilat ndryshojnë njëra nga tjetra lidhur me përhapjen e ndjekjes së vendimeve te ligjeve islamike. Së pari, në Kur’anin e Shenjtë Allahu i Madhërishëm u drejtohet si burrave ashtu edhe grave në mënyrë të barabartë. Që të dy me një adresim të denjë përkitazi me vlerat njerëzore të cilat i ndajnë ata. Siç thotë Allahu: “Kush bën vepër të mirë, qoftë mashkull ose femër, e duke qënë besimtar,
Përktheu: Vajada Keçi ManjaniGruaja në drejtpeshimin e Ligjit islam e krahasuar me gjendjen e tyre aktuale në shoqërinë perëndimoreTani do të flas në lidhje me obligimet morale dhe të drejtat e gruas në lidhje me ligjiet islamike, pavarësisht realitetit të shoqërive të tyre të cilat ndryshojnë njëra nga tjetra lidhur me përhapjen e ndjekjes së vendimeve te ligjeve islamike.Së pari, në Kur’anin e Shenjtë Allahu i Madhërishëm u drejtohet si burrave ashtu edhe grave në mënyrë të barabartë. Që të dy me një adresim të denjë përkitazi me vlerat njerëzore të cilat i ndajnë ata. Siç thotë Allahu: “Kush bën vepër të mirë, qoftë mashkull ose femër, e duke qënë besimtar, Ne do t’i japim atij një jetë të mirë (në këtë botë), e (në botën tjetër) do t’u japim shpërblim më të mirë për veprat e tyre!” (Kur`an, 16: 97) dhe ajeti tjetër: “Nuk ka dyshim se për muslimanët e muslimanet, për besimtarët e besimtaret, adhuruesit e adhurueset, të sinqertit e të sinqertat, durimtarët e durimtaret, të përvuajturit e të përvuajturat, sadaka-dhënësit e sadaka-dhënëset, agjëruesit e agjërueset, ruajtësit e nderit e ruajtëset e nderit, shumë përmëndësit e Allahut e shumë përmëndëset e Allahut, Allahu ka përgatitur falje (mëkatesh) dhe shpërblim të madh!” (Kur`an, 33: 35).Së dyti, Kur`ani e vë atë që Ligji islam e e quan “Përgjegjësia e ndërsjelltë e ndërmarrë nga burrat dhe gratë”, pra, si rrjedhim, e bën përgjegjës burrin në lidhje me përkujdesjen ndaj gruas dhe, gjithashtu, e bën përgjegjëse gruan për përkujdesje ndaj burrit tek sa thotë: “Besimtarët dhe besimtaret janë eulija (ndihmues, mbrojtës, mbështetës) për njëri tjetrin, urdhërojnë për të mirë dhe ndalojnë nga e keqa!“ (Kur`an, 9: 71).Së treti, Islami vendos një mori të gjerë rregullash kundrejt të dyve, pra, edhe ndaj meshkujve, edhe ndaj femrave, ashtu sikurse vendos një mori të drejtash të cilat i gëzojnë të dy gjinitë. Mirëpo, kush mund të jetë burimi i këtyre obligimeve të përbashkëta? Cili është burimi i të drejtave që u jepen këtyre të dyve? Si përgjigje për këtë unë mund të them se burimi i obligimeve që i takojne si mashkullit ashtu edhe femrës qëndron në përuljen e tyre ndaj Allahut të Madhërishmit, të Gjithëpushtetshmit dhe me në të të qënët të dorëzuar totalisht ndaj Tij. Përderisa karakteristikat e përuljes ndaj Tij nuk ndryshojnë si tek mashkulli ashtu dhe tek femra, në këtë mënyrë dhe obligimet që Allahu kërkon prej të dyve janë krejtësisht të njëjta. A mos, vallë, na takon neve të rishikojmë urdhrat të cilat Allahu ua imponon robërve të Tij!? Vëtetësia e fjalëve që thashë mund të shfaqet qartë! Ne mund të hasim vetëm në pak raste të cilat mund të shfaqen si përjashtim i rregullit të përgjithshëm, pra, në obligime në të cilat burrat dhe gratë nuk janë të barabartë. Megjithatë, nëse reflektojmë mbi këto raste do të vërejmë se feminiliteti apo burrëria nuk kanë të bëjnë fare me to. Faktor të tjerë, sigurisht, duhet të luajnë një rol të dytë, pikërisht si ato që shfaqen ndërmjet vetë njerëzve, të cilat sjellin si rezultat ndryshimin e obligimeve ndërmjet veti.Duke qenë se burimi i të drejtave dhuruar burrave dhe grave është i përfaqësuar në një kuptim njerëzor të cilën ata e përthithin dhe duke qënë se ndjenja e humanitetit është e njëjtë si tek burrat ashtu edhe tek gratë duke mos ndryshuar kurrë, mund të themi se, asnjë burrë nuk është më lart në pozitë se një grua dhe asnjë grua nuk është më lart në pozitë se një burrë e kjo sepse të drejtat të cilat Allahu i ka dhënë secilit prej tyre janë të njëjta. Sikur të ketë raste jashtë këtij rregulli, atëherë këto raste nuk mund t’i atribuohen të qënët mashkull apo femër. Ata, në të vërtetë, mund t’i mvishen pjesëve që kërkojnë një dallim të tillë, një pikë të cilën do ta qartesojmë në shembujt e mëposhtëm.Është e nevojshme kur bëjmë krahasime të tilla të hetojmë burimin e të drejtave dhe detyrave të femrës në shoqërinë perëndimore. Përgjigje të cilën ne me veshtirësi e vërejmë në dëshminë e realitetit në të cilin ajo jeton. Burimi i detyrimit që rrjedh nga interesat materiale përkundër burimit të të drejtave që rrjedhin nga natyra e saj femërore. Për më tej, si rezultat të dominimit të njërit mbi tetrin, pra, dominimit të interesit meterial, i cili paraqet burimin e obligimeve të gruas, rezulton në shfaqjen e shumë llojeve të ndryshme të despotizmit dhe padrejtësive, shumica e të cilave ranë mbi gruan. Pra, duke qënë se ajo është e dominuar nga stimuli për të mbajtur vetveten materialisht, pavaresisht nëse ajo është vajzë në shtëpinë e babait apo grua në shtëpinë e burrit të saj, për sa kohë ajo është e aftë të bëjë çfarëdo lloj pune për të siguruar jetesën.Çfarë doli si përfundim nga e gjithë kjo?Nga kjo dalin dy përfundime:Së pari, familja, si një e tërë, asgjësohet, meqënëse shkatërrohet një nga komponentët më themelor të saj. Familja mbijeton dhe ec përpara përmes ndjenjës së solidaritetit, e cila rrjedh në zemrat e pjesëmarrësve të familjes. Kjo mund të vërehet tek përgjegjësia që burri ka ndaj gruas ose tek ajo e prindërve kundrejt fëmijëve. Ndjenjë e cila u shkatërrua nga filozofia e “realizmit”, e cila bëri që çdo individ të jetë përgjegjës për veten.Së dyti: perëndimi e çoi natyrën femërore të gruas drejt shkatërrimit, kjo sepse ajo u shty me forcë drejt punës. Ajo nuk shkoi në punë thjesht për të bërë para. Një konditë e cila i hoqi të drejtën e zgjedhjes së një pune e cila do t’i përshtatej, pra, t’i shkonte për shtati asaj dhe figurës së saj femërore.Në rastin më të mirë ajo do të kishte fatin të gjente një punë të lehtë, në të kundërtën do të kishte pranuar çfarëdo lloj pune që t’i binte rasti, nëse nuk gjen një më të mirë. Në një mjedis dhe nën presionin e nevojave të tilla zhduket diferenca konceptuale e nje pune për burra dhe një për gra. Megjithatë, paverësisht se sa e rëndë dhe laborioze është një punë për burra, shumë gra janë duke ua kaluar atyre, kjo shpesh herë për shkak se janë të shtyrë nga nevoja e pashmangshme. Nga ana tjetër, pasoja e dominimit të feminilitetit, si burimi i parë i së drejtës, është se sapo të zhduket bukuria e saj femërore dhe shkëlqimi i rinisë, i venitet gjithë dinjiteti dhe respekti që ajo gëzonte, tashmë humbet e këto mund të zëvendësohen me lloje të ndryshme abuzimi dhe turpërimi.Ligjet e shkruara në letër mund të deklarojnë diçka ndryshe nga ajo çka thashë më parë, por realiteti i dhembshur që bie mbi gruan perëndimore që ka kaluar moshën e rinisë dhe moshën e mesme, çrrënjos çfarëdo lloj shenje dominimi sharmi apo magjepsjeje të teksteve ligjore.Një numër i madh azilesh të një lloji të veçantë janë përhapur gjerësisht kohët e sotme në Amerikë. Këto azilë jan përgatitur për të pritur gra të cilat arrijnë të shpëtojnë nga seria e grushtave dhe kockave të thyera nga burrat apo “shokët” e tyre. Azile të cilat jan zbukuruar apo dekoruar në mënyrë që t’i fshehin më leht ato. Në mënyrë të tillë që këto godina që i mirëpresin të mos dallohen dhe grupi i këtyre grave fatkeqe të mos gjenden më nga burrat apo “shokët” e tyre keshtu që të mos përsëriten aktet e dhunës. Mr. Richard F. Jones – një profesor në institutin e Obstetrisë dhe Gjinekologjisë në Amerikë ka shkruar një artikull rreth këtij fenomeni tepër shqetësues që titullohet: “Dhuna brenda shtëpisë, le të dëgjohet edhe zëri ynë!”. Ai e fillon artikullin e tij duke thënë: “Një epidemi po sulmon vendin tonë, është një epidemi shumë e tmerrshme të cilën ne nuk mund ta shmangim!“, ndërsa më poshtë ai shton: “Në çdo sekondë një grua rrihet gjer në vdekje apo ka ndonjë kockë të thyer nga burri apo “shoku” i saj, çdo ditë ne jemi dëshmitarë të pasojave dhe ndikimit të këtyre keqtrajtimeve, në urgjenca, në zyra e ne klinikat tona”. Në bazë të kësaj unë mund të them se ka shumë të ngjarë që gratë në perëndim të vuajnë nga kjo epidemi, sigurisht përveç atyre grave që patën fatin të zënë poste apo rangje sociale të larta.Në krahasim me një realitet të këtillë, në të cilën jeton gruaja perëndimore, një grua në shoqërinë Islame (duke pasur parasysh se sistemi dhe edukimi islam është akoma mbizotërues në shumicën prej vendeve islame) mban një gradë të lartë e cila zgjerohet herë e më shumë tek sa vitet kalojnë dhe ajo rritet në moshë. Gruaja e moshuar në një shtëpi muslimane është pa dyshim “zonja e parë” në të. Ajo ka fjalën e fundit në shtëpi dhe të gjithë pjesëtarët e familjes e trajtojnë me nder dhe me respekt të madh. Një trajtim i cili vjen si pasojë se burimi i së drejtës së saj në Islam është padyshim humanizëm që posedon ashtu sikurse përmendëm më lart. Edukimi islam, falë Zotit, është akoma efektiv në vëndet arabe dhe shoqëritë islame pavarësisht se çka mund të themi në lidhje me neglizhencën e muslimanëve në praktikimin e Islamit dhe të qënët të disiplinuar në sistemin jetësor dhe etikën e tyre. Varësia e Ligjit islam nga ky burim (d.m.th. humaniteti femëror) qëndron në kuptimin e qëllimit të Islamit që të bëjë që gruaja ta gëzoj të drejtën e praktikimit të punëve të cilat në cilësi duhen të jenë të ligjshme. Duhet të sigurohet që mbijetesa e saj të jetë e garantuar nga babai i saj apo i shoqi, kështuqë përpjekjet e saj për punë të jenë të shtyra nga dëshira për përmirësimin e standarteve të jetesës apo dëshira e saj për luks dhe assesi e shtyrë nga nevoja. Ajo, gjithashtu, mund ta ruajë veten nga punët e rënda të cilat nuk i shkojnë për shtati feminilitetit të saj.Nga ana tjetër, pagesa e punës në përputhje me rregullat e Ligjit islam duhet të jetë e lidhur ngusht me aftësinë e punëtorit. Kjo nuk duhet të ketë të bëjë fare me identitetin e tij, pra, burri dhe gruaja janë të barabartë në pagë për sa kohë që standartet e kompetencave të tyre do të jenë të njëjta. Ky rregull duhet të ndiqet në programimin e prioriteteve gjatë organizimit të punës. Një efekt tjetër i këtij burimi është, gjithashtu, barazia midis burrit dhe gruas në të drejtën e komuikimit, në zgjedhjen e pjësëtarëve të grupit të punës, në pjesëmarrjen dhe anëtarësimin e saj sëbashku me meshkujt apo në zgjedhjen e rregullave dhe përfshirjen aktive në ruajtjen e zbatimit të tyre.Bah, disa njerez stimulojnë kriitika duke kundërshtuar faktet që unë i përmenda më lart. Për shembull, ato ndalen në versetin e Kur’anit të Ndritur, në të cilin Allahu, më i Larti, thotë: “Burrat janë kawwamun” (mbrojtës dhe që përkujdesen për gratë) (Kur`an, 4: 43), duke e kritikuar atë. Ata i japin fjalës kawwamun një kuptim fals e jo të saktë, në mënyrë që t’u shkojë për shtati kritikave të tyre, pra, kinse burri është më i lartë se gruaja në çështjet e jetës materiale dhe kjo i jep të drejtë të ushtrojë presion dhe përçmim mbi të. Sidoqoftë, kuptimi i njohur gjuhësisht dhe ai më i sakti është: “Përkujdesja dhe drejtimi që ajo ndien nën mbrojtjen e mashkullit”. Është shkencërisht dhe praktikisht e provuar se gruaja është e kënaqur dhe e lehtësuar tek sa ka një jetë martesore në të cilën ajo ndien se është pranë bashkëshortit të saj dhe nën mbrojtjen e tij, gjë kjo e cila pranohet nga Istravella – një mjek gjerman. Sikur të ishte menduar që ajo të kishte rolin tjetër në martesë, pra, që të ishte mbrojtësi dhe mbikëqyrësi i burrit, ajo në mënyrë konsekuente do të fillonte të ndjente ndrydhje të hatashme.Një shembull tjetër paraqitet në bazë të asaj që thonë ata: “Dëshmia e gruas, sipas Kur`anit, konsiderohet sa gjysma e dëshmisë së burrit, gjë e cila dëshmon se ajo gëzon vetëm gjysmën e të drejtave që i gëzon burri”. Në replikë, them: “Ata që e kanë studiuar Ligjin islam e dinë se qëndrimi i tij kundrejt vlerës së dëshmisë së gruas është i barabartë me atë të ligjit evropian. Pra, si gjithë ligjet tjera, edhe ligjet perëndimore janë të interesuar në elementin e dëshmise si e tillë në momentin e investigimit dhe mbledhjes së informacionit dhe jo në dhënien e vendimit përfundimtar. Është, gjithashtu, e ditur se këto ligje nuk bëjnë dallim ndërmjet dëshmisë së një burri apo një gruaje.Veç kësaj, është e provuar se Ligjet islame janë krejtësisht në dakord në lidhje me këtë. Hulumtuesi, në përputhje me rrethanat, duhet t’i koleksionojë të gjitha dëshmitë që janë në dispozicion e të sakta, në të cilat rasti i burrave dhe i grave është i ngjajshëm, ndërsa, sa i përket fjalës së Allahut: “E në qoftë se nuk janë dy burra, atëherë një burrë e dy gra!” (Kur`an, 2: 282), kjo, pra, paraqitet tek sa merret vendimi dhe dëshmia konsiderohet si mbështetje për vendim-marrje.Nëse Ligji islam kërkon kushtin se nevojiten dy gra në vend të një burri për të dhënë dëshmi, në këtë rast ligjet pozitive as nuk e marrin parasysh dëshminë e saj, në një rast të këtillë nuk do të merrnin parasysh as dëshminë e një burri! Arsyeja për të cilën Kur’ani vë kusht se një burrë mund të zëvendësohet nga dy gra, në rastin e dëshmisë në çështjet financiare nuk ka të bëjë fare me të qënët e saj femër, siç mund të imagjinojnë disa njerëz. Kjo, pra, e ka burimin nga vetë kushtet bazë të dëshmisë që mishërohet në të qënët e dëshmitarit shumë të lidhur pas subjektit për të cilin ai dëshmon pavarësisht nëse deshmitari është burrë apo grua. Kur subjekti i konfliktit është më i afër tek një grua dhe kjo grua ka njohuri më të gjera rreth hollësive të kësaj çështjeje (si për shembull çështjet që kanë të bëjnë më rritjen e fëmijëve apo edhe përkujdesjen e të porsalindurve), atëherë gruaja ka prioritet në dhënien e dëshmisë duke qenë se në keto raste janë më të përshtatshëm se sa burrat ku në raste të tjera përparësia e dëshmisë transferohet tek ta (në rastet e kriminalitetit vjedhjes apo vrasjes).Çështje tjetër në të cilën kritikët shtynë imagjinatën është ajo e ndarjes së trashëgimië për gratë, kinse ajo është gjithmonë e barabartë me gjysmën e asaj çka i takon një mashkulli nga ndarja e saj e këtë e marin nga fjalët e Allahut të Madhëruar: “Mashkullit një pjesë e barabartë me atë të dy femrave!” (Kur`an, 4:11). Kjo, pra, është thjesht një iluzion i cili buron nga një injorancë e thellë dhe e pafalshme. Për më tëje, duhet ditur se Kur’ani e vendos këtë gjykim në një rast të vetëm: atëherë, kur testament-lënësi vdes duke lënë prapa fëmijë si djem dhe vajza apo motra e vëllëzër. Është e ditur se si djemtë dhe vëllezërit e të ndjerit i bëjnë motrat e tyre partner në posedimin e pjesës që u takon nga trashëgimia, pasi që atyre që u takon pjesa e mbetur ta kenë marrë atë. Në këtë rast vëllai i cili e ka bërë motrën e tij partner-marrës, mer dy herë po aq hise sa edhe e motra me të cilën qe bërë partner në ndarjen e pasurisë. Në të gjitha rastet e tjera burri dhe gruaja janë të barabartë në pjesë të kufizuara të trashëgimisë, madje pjesa që i takon femrës në shumë raste mund edhe ta kalojë atë të burrit!Një pikë tjetër objekt i kritikave është dhe mosmiratimi i tyre në atë çka Islami nuk i jep mundesinë femrës që të marrë drejtimin e një shteti duke u kandiduar si presidente në të. Me pak fjalë unë i them atyre që kundërshtojnë, se një numër i madh i detyrimeve që liderët muslimanë marrin përsipër janë krejtësisht me karakter fetar. Mund të përmendim si shembull faljen e namazit te xhumasë dhe të bajramit, faljen e namazit të shiut dhe të eklipsit si dhe mbajtja e ligjëratave fetare në to. Gjithashtu, është e ditur se një grua jo gjithmonë mund të praktikojë disa rituale të adhurimit fetar për arsye biologjike. Për më tepër, ajo duhet të udhëheqë disa rituale ndërkohë që ajo është në postin drejtues, kjo në mënyrë që ajo të përfaqësojë një shembull për t’u ndjekur nga të tjerët. Përveç justifikimeve të tilla të veçuara, kushtet e historisë që në kohët e hershme e gjer më sot kanë qenë në dakord edhe sot e kësaj dite, janë në përputhje me orientimin e Ligjit islam.Do të kemi një pamje të qartë rreth femrave të cilët janë emëruar si mbretëresha apo presidente, që prej koheve të hershme e gjer më sot, e do të vëreni se gratë të cilat ndërmorën një pozitë të tillë, pra, ato kurrë nuk kaluan as dyzinen në numër. Shëmbulli më i spikatur në lidhje me këtë është SHBA-ja, e cila u bën thirrje grave të të gjithë botës që të kërkojnë rivendosjen e të drejtave të tyre. Nuk kemi dëgjuar ndonjëherë për asnjë grua të vetme që të ketë marrë ndonjëherë presidencën në këtë vend dhe as që kemi dëgjuar ndonjëherë që ndonjëra prej tyre të ketë nominimin për presidencë që kur u krijua e gjer më sot.Konsideroj se keto janë pikat e vetme kritike më të diskutuara në perëndim për sa i përket gruas në Islam. Ajo çka përmendëm mbi gjendjen tragjike të gruas në shoqërinë perëndimore është vërtet shumë e madhe. Në këtë konspekt, paraqita disa prej tyre dhe pres që djalogu dhe diskutimi të vazhdojë edhe më tej duke ua hapur rrugën shpjegimeve dhe qartësimeve lidhur me të.Në fund, të gjitha lutjet dhe falënderimet i takojnë vetëm Allahut – Zotit të botrave.
Përktheu nga anglishtja:
Vajada Keçi Manjani
Burimi:http://bouti.net/en/article.php?PHPSESSID=597e210af89055daae2fed840d5c2359&id=561
GRATË
Përktheu: Vajada Keçi Manjani
Tani do të flas në lidhje me obligimet morale dhe të drejtat e gruas në lidhje me ligjiet islamike, pavarësisht realitetit të shoqërive të tyre të cilat ndryshojnë njëra nga tjetra lidhur me përhapjen e ndjekjes së vendimeve te ligjeve islamike. Së pari, në Kur’anin e Shenjtë Allahu i Madhërishëm u drejtohet si burrave ashtu edhe grave në mënyrë të barabartë. Që të dy me një adresim të denjë përkitazi me vlerat njerëzore të cilat i ndajnë ata. Siç thotë Allahu: “Kush bën vepër të mirë, qoftë mashkull ose femër, e duke qënë besimtar,
Përktheu: Vajada Keçi ManjaniGruaja në drejtpeshimin e Ligjit islam e krahasuar me gjendjen e tyre aktuale në shoqërinë perëndimoreTani do të flas në lidhje me obligimet morale dhe të drejtat e gruas në lidhje me ligjiet islamike, pavarësisht realitetit të shoqërive të tyre të cilat ndryshojnë njëra nga tjetra lidhur me përhapjen e ndjekjes së vendimeve te ligjeve islamike.Së pari, në Kur’anin e Shenjtë Allahu i Madhërishëm u drejtohet si burrave ashtu edhe grave në mënyrë të barabartë. Që të dy me një adresim të denjë përkitazi me vlerat njerëzore të cilat i ndajnë ata. Siç thotë Allahu: “Kush bën vepër të mirë, qoftë mashkull ose femër, e duke qënë besimtar, Ne do t’i japim atij një jetë të mirë (në këtë botë), e (në botën tjetër) do t’u japim shpërblim më të mirë për veprat e tyre!” (Kur`an, 16: 97) dhe ajeti tjetër: “Nuk ka dyshim se për muslimanët e muslimanet, për besimtarët e besimtaret, adhuruesit e adhurueset, të sinqertit e të sinqertat, durimtarët e durimtaret, të përvuajturit e të përvuajturat, sadaka-dhënësit e sadaka-dhënëset, agjëruesit e agjërueset, ruajtësit e nderit e ruajtëset e nderit, shumë përmëndësit e Allahut e shumë përmëndëset e Allahut, Allahu ka përgatitur falje (mëkatesh) dhe shpërblim të madh!” (Kur`an, 33: 35).Së dyti, Kur`ani e vë atë që Ligji islam e e quan “Përgjegjësia e ndërsjelltë e ndërmarrë nga burrat dhe gratë”, pra, si rrjedhim, e bën përgjegjës burrin në lidhje me përkujdesjen ndaj gruas dhe, gjithashtu, e bën përgjegjëse gruan për përkujdesje ndaj burrit tek sa thotë: “Besimtarët dhe besimtaret janë eulija (ndihmues, mbrojtës, mbështetës) për njëri tjetrin, urdhërojnë për të mirë dhe ndalojnë nga e keqa!“ (Kur`an, 9: 71).Së treti, Islami vendos një mori të gjerë rregullash kundrejt të dyve, pra, edhe ndaj meshkujve, edhe ndaj femrave, ashtu sikurse vendos një mori të drejtash të cilat i gëzojnë të dy gjinitë. Mirëpo, kush mund të jetë burimi i këtyre obligimeve të përbashkëta? Cili është burimi i të drejtave që u jepen këtyre të dyve? Si përgjigje për këtë unë mund të them se burimi i obligimeve që i takojne si mashkullit ashtu edhe femrës qëndron në përuljen e tyre ndaj Allahut të Madhërishmit, të Gjithëpushtetshmit dhe me në të të qënët të dorëzuar totalisht ndaj Tij. Përderisa karakteristikat e përuljes ndaj Tij nuk ndryshojnë si tek mashkulli ashtu dhe tek femra, në këtë mënyrë dhe obligimet që Allahu kërkon prej të dyve janë krejtësisht të njëjta. A mos, vallë, na takon neve të rishikojmë urdhrat të cilat Allahu ua imponon robërve të Tij!? Vëtetësia e fjalëve që thashë mund të shfaqet qartë! Ne mund të hasim vetëm në pak raste të cilat mund të shfaqen si përjashtim i rregullit të përgjithshëm, pra, në obligime në të cilat burrat dhe gratë nuk janë të barabartë. Megjithatë, nëse reflektojmë mbi këto raste do të vërejmë se feminiliteti apo burrëria nuk kanë të bëjnë fare me to. Faktor të tjerë, sigurisht, duhet të luajnë një rol të dytë, pikërisht si ato që shfaqen ndërmjet vetë njerëzve, të cilat sjellin si rezultat ndryshimin e obligimeve ndërmjet veti.Duke qenë se burimi i të drejtave dhuruar burrave dhe grave është i përfaqësuar në një kuptim njerëzor të cilën ata e përthithin dhe duke qënë se ndjenja e humanitetit është e njëjtë si tek burrat ashtu edhe tek gratë duke mos ndryshuar kurrë, mund të themi se, asnjë burrë nuk është më lart në pozitë se një grua dhe asnjë grua nuk është më lart në pozitë se një burrë e kjo sepse të drejtat të cilat Allahu i ka dhënë secilit prej tyre janë të njëjta. Sikur të ketë raste jashtë këtij rregulli, atëherë këto raste nuk mund t’i atribuohen të qënët mashkull apo femër. Ata, në të vërtetë, mund t’i mvishen pjesëve që kërkojnë një dallim të tillë, një pikë të cilën do ta qartesojmë në shembujt e mëposhtëm.Është e nevojshme kur bëjmë krahasime të tilla të hetojmë burimin e të drejtave dhe detyrave të femrës në shoqërinë perëndimore. Përgjigje të cilën ne me veshtirësi e vërejmë në dëshminë e realitetit në të cilin ajo jeton. Burimi i detyrimit që rrjedh nga interesat materiale përkundër burimit të të drejtave që rrjedhin nga natyra e saj femërore. Për më tej, si rezultat të dominimit të njërit mbi tetrin, pra, dominimit të interesit meterial, i cili paraqet burimin e obligimeve të gruas, rezulton në shfaqjen e shumë llojeve të ndryshme të despotizmit dhe padrejtësive, shumica e të cilave ranë mbi gruan. Pra, duke qënë se ajo është e dominuar nga stimuli për të mbajtur vetveten materialisht, pavaresisht nëse ajo është vajzë në shtëpinë e babait apo grua në shtëpinë e burrit të saj, për sa kohë ajo është e aftë të bëjë çfarëdo lloj pune për të siguruar jetesën.Çfarë doli si përfundim nga e gjithë kjo?Nga kjo dalin dy përfundime:Së pari, familja, si një e tërë, asgjësohet, meqënëse shkatërrohet një nga komponentët më themelor të saj. Familja mbijeton dhe ec përpara përmes ndjenjës së solidaritetit, e cila rrjedh në zemrat e pjesëmarrësve të familjes. Kjo mund të vërehet tek përgjegjësia që burri ka ndaj gruas ose tek ajo e prindërve kundrejt fëmijëve. Ndjenjë e cila u shkatërrua nga filozofia e “realizmit”, e cila bëri që çdo individ të jetë përgjegjës për veten.Së dyti: perëndimi e çoi natyrën femërore të gruas drejt shkatërrimit, kjo sepse ajo u shty me forcë drejt punës. Ajo nuk shkoi në punë thjesht për të bërë para. Një konditë e cila i hoqi të drejtën e zgjedhjes së një pune e cila do t’i përshtatej, pra, t’i shkonte për shtati asaj dhe figurës së saj femërore.Në rastin më të mirë ajo do të kishte fatin të gjente një punë të lehtë, në të kundërtën do të kishte pranuar çfarëdo lloj pune që t’i binte rasti, nëse nuk gjen një më të mirë. Në një mjedis dhe nën presionin e nevojave të tilla zhduket diferenca konceptuale e nje pune për burra dhe një për gra. Megjithatë, paverësisht se sa e rëndë dhe laborioze është një punë për burra, shumë gra janë duke ua kaluar atyre, kjo shpesh herë për shkak se janë të shtyrë nga nevoja e pashmangshme. Nga ana tjetër, pasoja e dominimit të feminilitetit, si burimi i parë i së drejtës, është se sapo të zhduket bukuria e saj femërore dhe shkëlqimi i rinisë, i venitet gjithë dinjiteti dhe respekti që ajo gëzonte, tashmë humbet e këto mund të zëvendësohen me lloje të ndryshme abuzimi dhe turpërimi.Ligjet e shkruara në letër mund të deklarojnë diçka ndryshe nga ajo çka thashë më parë, por realiteti i dhembshur që bie mbi gruan perëndimore që ka kaluar moshën e rinisë dhe moshën e mesme, çrrënjos çfarëdo lloj shenje dominimi sharmi apo magjepsjeje të teksteve ligjore.Një numër i madh azilesh të një lloji të veçantë janë përhapur gjerësisht kohët e sotme në Amerikë. Këto azilë jan përgatitur për të pritur gra të cilat arrijnë të shpëtojnë nga seria e grushtave dhe kockave të thyera nga burrat apo “shokët” e tyre. Azile të cilat jan zbukuruar apo dekoruar në mënyrë që t’i fshehin më leht ato. Në mënyrë të tillë që këto godina që i mirëpresin të mos dallohen dhe grupi i këtyre grave fatkeqe të mos gjenden më nga burrat apo “shokët” e tyre keshtu që të mos përsëriten aktet e dhunës. Mr. Richard F. Jones – një profesor në institutin e Obstetrisë dhe Gjinekologjisë në Amerikë ka shkruar një artikull rreth këtij fenomeni tepër shqetësues që titullohet: “Dhuna brenda shtëpisë, le të dëgjohet edhe zëri ynë!”. Ai e fillon artikullin e tij duke thënë: “Një epidemi po sulmon vendin tonë, është një epidemi shumë e tmerrshme të cilën ne nuk mund ta shmangim!“, ndërsa më poshtë ai shton: “Në çdo sekondë një grua rrihet gjer në vdekje apo ka ndonjë kockë të thyer nga burri apo “shoku” i saj, çdo ditë ne jemi dëshmitarë të pasojave dhe ndikimit të këtyre keqtrajtimeve, në urgjenca, në zyra e ne klinikat tona”. Në bazë të kësaj unë mund të them se ka shumë të ngjarë që gratë në perëndim të vuajnë nga kjo epidemi, sigurisht përveç atyre grave që patën fatin të zënë poste apo rangje sociale të larta.Në krahasim me një realitet të këtillë, në të cilën jeton gruaja perëndimore, një grua në shoqërinë Islame (duke pasur parasysh se sistemi dhe edukimi islam është akoma mbizotërues në shumicën prej vendeve islame) mban një gradë të lartë e cila zgjerohet herë e më shumë tek sa vitet kalojnë dhe ajo rritet në moshë. Gruaja e moshuar në një shtëpi muslimane është pa dyshim “zonja e parë” në të. Ajo ka fjalën e fundit në shtëpi dhe të gjithë pjesëtarët e familjes e trajtojnë me nder dhe me respekt të madh. Një trajtim i cili vjen si pasojë se burimi i së drejtës së saj në Islam është padyshim humanizëm që posedon ashtu sikurse përmendëm më lart. Edukimi islam, falë Zotit, është akoma efektiv në vëndet arabe dhe shoqëritë islame pavarësisht se çka mund të themi në lidhje me neglizhencën e muslimanëve në praktikimin e Islamit dhe të qënët të disiplinuar në sistemin jetësor dhe etikën e tyre. Varësia e Ligjit islam nga ky burim (d.m.th. humaniteti femëror) qëndron në kuptimin e qëllimit të Islamit që të bëjë që gruaja ta gëzoj të drejtën e praktikimit të punëve të cilat në cilësi duhen të jenë të ligjshme. Duhet të sigurohet që mbijetesa e saj të jetë e garantuar nga babai i saj apo i shoqi, kështuqë përpjekjet e saj për punë të jenë të shtyra nga dëshira për përmirësimin e standarteve të jetesës apo dëshira e saj për luks dhe assesi e shtyrë nga nevoja. Ajo, gjithashtu, mund ta ruajë veten nga punët e rënda të cilat nuk i shkojnë për shtati feminilitetit të saj.Nga ana tjetër, pagesa e punës në përputhje me rregullat e Ligjit islam duhet të jetë e lidhur ngusht me aftësinë e punëtorit. Kjo nuk duhet të ketë të bëjë fare me identitetin e tij, pra, burri dhe gruaja janë të barabartë në pagë për sa kohë që standartet e kompetencave të tyre do të jenë të njëjta. Ky rregull duhet të ndiqet në programimin e prioriteteve gjatë organizimit të punës. Një efekt tjetër i këtij burimi është, gjithashtu, barazia midis burrit dhe gruas në të drejtën e komuikimit, në zgjedhjen e pjësëtarëve të grupit të punës, në pjesëmarrjen dhe anëtarësimin e saj sëbashku me meshkujt apo në zgjedhjen e rregullave dhe përfshirjen aktive në ruajtjen e zbatimit të tyre.Bah, disa njerez stimulojnë kriitika duke kundërshtuar faktet që unë i përmenda më lart. Për shembull, ato ndalen në versetin e Kur’anit të Ndritur, në të cilin Allahu, më i Larti, thotë: “Burrat janë kawwamun” (mbrojtës dhe që përkujdesen për gratë) (Kur`an, 4: 43), duke e kritikuar atë. Ata i japin fjalës kawwamun një kuptim fals e jo të saktë, në mënyrë që t’u shkojë për shtati kritikave të tyre, pra, kinse burri është më i lartë se gruaja në çështjet e jetës materiale dhe kjo i jep të drejtë të ushtrojë presion dhe përçmim mbi të. Sidoqoftë, kuptimi i njohur gjuhësisht dhe ai më i sakti është: “Përkujdesja dhe drejtimi që ajo ndien nën mbrojtjen e mashkullit”. Është shkencërisht dhe praktikisht e provuar se gruaja është e kënaqur dhe e lehtësuar tek sa ka një jetë martesore në të cilën ajo ndien se është pranë bashkëshortit të saj dhe nën mbrojtjen e tij, gjë kjo e cila pranohet nga Istravella – një mjek gjerman. Sikur të ishte menduar që ajo të kishte rolin tjetër në martesë, pra, që të ishte mbrojtësi dhe mbikëqyrësi i burrit, ajo në mënyrë konsekuente do të fillonte të ndjente ndrydhje të hatashme.Një shembull tjetër paraqitet në bazë të asaj që thonë ata: “Dëshmia e gruas, sipas Kur`anit, konsiderohet sa gjysma e dëshmisë së burrit, gjë e cila dëshmon se ajo gëzon vetëm gjysmën e të drejtave që i gëzon burri”. Në replikë, them: “Ata që e kanë studiuar Ligjin islam e dinë se qëndrimi i tij kundrejt vlerës së dëshmisë së gruas është i barabartë me atë të ligjit evropian. Pra, si gjithë ligjet tjera, edhe ligjet perëndimore janë të interesuar në elementin e dëshmise si e tillë në momentin e investigimit dhe mbledhjes së informacionit dhe jo në dhënien e vendimit përfundimtar. Është, gjithashtu, e ditur se këto ligje nuk bëjnë dallim ndërmjet dëshmisë së një burri apo një gruaje.Veç kësaj, është e provuar se Ligjet islame janë krejtësisht në dakord në lidhje me këtë. Hulumtuesi, në përputhje me rrethanat, duhet t’i koleksionojë të gjitha dëshmitë që janë në dispozicion e të sakta, në të cilat rasti i burrave dhe i grave është i ngjajshëm, ndërsa, sa i përket fjalës së Allahut: “E në qoftë se nuk janë dy burra, atëherë një burrë e dy gra!” (Kur`an, 2: 282), kjo, pra, paraqitet tek sa merret vendimi dhe dëshmia konsiderohet si mbështetje për vendim-marrje.Nëse Ligji islam kërkon kushtin se nevojiten dy gra në vend të një burri për të dhënë dëshmi, në këtë rast ligjet pozitive as nuk e marrin parasysh dëshminë e saj, në një rast të këtillë nuk do të merrnin parasysh as dëshminë e një burri! Arsyeja për të cilën Kur’ani vë kusht se një burrë mund të zëvendësohet nga dy gra, në rastin e dëshmisë në çështjet financiare nuk ka të bëjë fare me të qënët e saj femër, siç mund të imagjinojnë disa njerëz. Kjo, pra, e ka burimin nga vetë kushtet bazë të dëshmisë që mishërohet në të qënët e dëshmitarit shumë të lidhur pas subjektit për të cilin ai dëshmon pavarësisht nëse deshmitari është burrë apo grua. Kur subjekti i konfliktit është më i afër tek një grua dhe kjo grua ka njohuri më të gjera rreth hollësive të kësaj çështjeje (si për shembull çështjet që kanë të bëjnë më rritjen e fëmijëve apo edhe përkujdesjen e të porsalindurve), atëherë gruaja ka prioritet në dhënien e dëshmisë duke qenë se në keto raste janë më të përshtatshëm se sa burrat ku në raste të tjera përparësia e dëshmisë transferohet tek ta (në rastet e kriminalitetit vjedhjes apo vrasjes).Çështje tjetër në të cilën kritikët shtynë imagjinatën është ajo e ndarjes së trashëgimië për gratë, kinse ajo është gjithmonë e barabartë me gjysmën e asaj çka i takon një mashkulli nga ndarja e saj e këtë e marin nga fjalët e Allahut të Madhëruar: “Mashkullit një pjesë e barabartë me atë të dy femrave!” (Kur`an, 4:11). Kjo, pra, është thjesht një iluzion i cili buron nga një injorancë e thellë dhe e pafalshme. Për më tëje, duhet ditur se Kur’ani e vendos këtë gjykim në një rast të vetëm: atëherë, kur testament-lënësi vdes duke lënë prapa fëmijë si djem dhe vajza apo motra e vëllëzër. Është e ditur se si djemtë dhe vëllezërit e të ndjerit i bëjnë motrat e tyre partner në posedimin e pjesës që u takon nga trashëgimia, pasi që atyre që u takon pjesa e mbetur ta kenë marrë atë. Në këtë rast vëllai i cili e ka bërë motrën e tij partner-marrës, mer dy herë po aq hise sa edhe e motra me të cilën qe bërë partner në ndarjen e pasurisë. Në të gjitha rastet e tjera burri dhe gruaja janë të barabartë në pjesë të kufizuara të trashëgimisë, madje pjesa që i takon femrës në shumë raste mund edhe ta kalojë atë të burrit!Një pikë tjetër objekt i kritikave është dhe mosmiratimi i tyre në atë çka Islami nuk i jep mundesinë femrës që të marrë drejtimin e një shteti duke u kandiduar si presidente në të. Me pak fjalë unë i them atyre që kundërshtojnë, se një numër i madh i detyrimeve që liderët muslimanë marrin përsipër janë krejtësisht me karakter fetar. Mund të përmendim si shembull faljen e namazit te xhumasë dhe të bajramit, faljen e namazit të shiut dhe të eklipsit si dhe mbajtja e ligjëratave fetare në to. Gjithashtu, është e ditur se një grua jo gjithmonë mund të praktikojë disa rituale të adhurimit fetar për arsye biologjike. Për më tepër, ajo duhet të udhëheqë disa rituale ndërkohë që ajo është në postin drejtues, kjo në mënyrë që ajo të përfaqësojë një shembull për t’u ndjekur nga të tjerët. Përveç justifikimeve të tilla të veçuara, kushtet e historisë që në kohët e hershme e gjer më sot kanë qenë në dakord edhe sot e kësaj dite, janë në përputhje me orientimin e Ligjit islam.Do të kemi një pamje të qartë rreth femrave të cilët janë emëruar si mbretëresha apo presidente, që prej koheve të hershme e gjer më sot, e do të vëreni se gratë të cilat ndërmorën një pozitë të tillë, pra, ato kurrë nuk kaluan as dyzinen në numër. Shëmbulli më i spikatur në lidhje me këtë është SHBA-ja, e cila u bën thirrje grave të të gjithë botës që të kërkojnë rivendosjen e të drejtave të tyre. Nuk kemi dëgjuar ndonjëherë për asnjë grua të vetme që të ketë marrë ndonjëherë presidencën në këtë vend dhe as që kemi dëgjuar ndonjëherë që ndonjëra prej tyre të ketë nominimin për presidencë që kur u krijua e gjer më sot.Konsideroj se keto janë pikat e vetme kritike më të diskutuara në perëndim për sa i përket gruas në Islam. Ajo çka përmendëm mbi gjendjen tragjike të gruas në shoqërinë perëndimore është vërtet shumë e madhe. Në këtë konspekt, paraqita disa prej tyre dhe pres që djalogu dhe diskutimi të vazhdojë edhe më tej duke ua hapur rrugën shpjegimeve dhe qartësimeve lidhur me të.Në fund, të gjitha lutjet dhe falënderimet i takojnë vetëm Allahut – Zotit të botrave.
Përktheu nga anglishtja:
Vajada Keçi Manjani
Burimi:http://bouti.net/en/article.php?PHPSESSID=597e210af89055daae2fed840d5c2359&id=561
martedì 9 dicembre 2008
Economia Canaglia
Ekonomia dashakeqe, kriminale…
Nga :
http://www.abc.net.au/worldtoday/content/2008/s2250284.htm
Pershtati ne Shqip:
Vajada Keçi Manjani
Interviste me Loretta Napoleoni ne World Today, gazetare dhe esperte ne ekonomi dhe ne çeshtjet e terrorrizmit nder kombetar. Ajo flet mbi menyren se si financat Islamike do te na çlirojne nga ekonomia dashakeqe…
Reportere: Eleanor Hall
Eleanor Hall: Nje gazetare dhe ekonomiste Italiane, Loretta Napoleoni, eshte e njohur per zhvillimin e nje kerkimi ne lidhje me ate çka ngjau me rrjetin financjar boteror mbas fenomenit te shfaqes ne mase te terrorrizmit global.
Libri i saj me i ri, “Ekonomia Cagalgia” perpiqet te shpjegoi nje sfide akoma me te veshtire- te zhbiroj ate qe ajo quan forca te erreta qe drejtojne kapitalizmin global. Libri i saj pershkruan, per veç te tjerash, nje shperthim masiv te skllverise qe prej fundit te Luftes se Ftohte dhe kete mund ta pershkruajm duke vene ne dukje se si kriza subprime eshte produkt i kesaj ekonomije te re mbare boterore.
Ndoshta ne menyre kunderthenese ajo sugjeron se Financa Islamike eshte çelesi i cili do te stimuloje dhe ringjall ate qe ajo e quan ekonomi kriminale , dashakeqe…
Loretta Napoleoni keto dit ndodhet ne Australi per Festivalin e Shkrimtareve ne Sidnei ne kete menyre ajo u bashkua me mua ne studiot e World Today kete mengjes.
Loretta Napoleoni ju faleminderit shume per pranine tuaj sot.
L.N : Ska perse, une ju falenderoj per ftesen.
E.H: Ju e perdoret per here te pare termin “Ekonomi Dashakeqe” , a mund te na shpjegoni me qart se çka do te thote ajo?
L.N: Ekonomi dashakeqe qellimisht ka nje kuptim te pa percaktuar per arsyje se ate e perdorim per te nenkuptuar terma te tjere si: ekonomia e terrori, ekonomia kriminele, ekonomia e jasht ligjshme por gjithashtu edhe ate çka mund ta quajme si formim i zonave gri. Mund te gjejme zona, pra, ne te cilat nuk ka rregull, nuk ka ligje, dhe brenda ketyre zonave gri, veprohen te jashtligjshmet e globalizimit ashtu siç i percaktoi une. Ka sipermarres dashakeqas te cilet zhvasin perfitimet nga ky transformim i koheve te soteme i cili na shfaqet si globalizim.
E.H: Pjesa me e madhe e tyre jane organizata Mafjoze?
L.N: Sigurisht, por gjithashtu dhe individ te cilet jo domozdoshmerisht jane duke thyer ndonje ligj. Per shembull kriza e sub primeve te lidhura me huate per shtepi. Keto me siguri jane produkte te kesaj ekonomie dashakeqe. Ne te vertete askush nuk ka thyer asnje ligj pikerisht sepse nuk ka asnje ligj per te thyer.
E.H: Pra, kriza e sub primeve te lidhura me huate per shtepite ishte nje pasoje e drejt per perdrejte e kesaj ekonomie dashakeqe?
L.N: Po keshtu eshte. Nese veren se nepermjet kujt u shfaq kjo krize, do te shohesh se ajo u shfaq nepermjet transformimit te nje borxhi ne rritje (pasiv) ne nje aset (aktiv) kjo u be e mundur nepermjet perdorimit te derivateve. Me qart: duke aplikuar keto derivate mbi huate e shtepive u be e mundur transformimi i ketij borxhi ne nje aset dhe shitja e borxhit pra si nje aset ne te gjithe boten.
Nuk kishte asnje lloj rregullimi ligjor per te parandaluar perhapjen e ketij fenomeni.
E.H: Do te doja te permendja nje prej lidhjeve alarmuese qe paraqitet ne librin tuaj. Ju thoni qe ekziston nje lidhje ndermjet demokracise dhe skllaverise, cila eshte ajo?
L.N: E thene ne menyre te pergjithshme, mund te pyesim veten se perse kur shtetet demokratike shumefishohen, ndodh qe fenomeni i skllaverise fillon e rritet. Ne fund te viteve 1990 ne patem 27 miljon njerez te cilat ishin skllever ne ato vende te cilat kishin ndermare procesin e demokratizimit.
E.H: Pra ju nuk i referoheni skllaverise se pagave. Ju po flisni pikerisht per tregetine e sklleverve, skllaverine e mirefillte te cilen e kemi njohur deri disa shekuj me pare?
L.N: Pikerisht, une po flas per skllaverine e njerezve te cilet jane te privuar nga liria e tyre. Njerez te cilet tregetohen si mallra. Shenja e pare e kesaj ri shfaqeje u paraqit menjehere mbas renies se Murit te Berlinit, atehere kur femra nga ish Blloku Sovjetik nisen te tregetoheshin si skllave seksi dhe prostituta ne perendim.
E.H: Kush po e bente kete trregeti?
L.N: Kryesisht me kete merrej Mafia. Fillimisht, por me pas ne kete u perfshine edhe organizata te tjera. Po te bejme nje pergjithesim mund te themi se ishin njerez te varfer qe skllaveronin njerez te tjere te varfer, dhe me krizen e ushqimeve qe eshte ne kulmin e saj , ne do te kemi me siguri nje vale te re ne rritje te numrit te ketyre sklleverve .
E.H: Tani le te flasim per fiancat Islamike. Ne menyre shume interesante ju shpreheni se kjo eshte e vetmja force ekonomike ne bote e cila mund te sfidoi kete ekonomi dashakeqe. Perse ?
L.N: Kjo sepse financa Islamike eshte e ndertuar me bazat te forta ne kodin e etikes gje qe tashme nuk ekziston me ne financen perendimore, dhe ky kod i etikes i ka burimet e saj ne ligjet e Sheriatit. Kur ne permendim ligjin e Sheriatit njerezit kane tendencen ta shoqerojne ate ne mendjet e tyre me diçka negative, per kete arsye me duhet te shpjegoi se ligji i Sheriatit nuk ka te bej aspak me manipulimet qe i jane bere nga njerez si Osama bin Laden dhe fondamentalistet Islamik.
Kodi i etikes se Sheriatit eshte shume i ngjashem me kodin e etikes se klasikeve Britanik te ekonomise Adam Smith dhe David Ricardo. Per shembull, paraja nuk duhet te prodhoi para. Paraja duhet te investohet ne ekonomine reale, dhe nepermjet rritjjes dhe zhvillimit te ekonomise reale ajo me pas prodhon para.
Ne kete menyre na paraqitet nje koncept i rendsishem dhe thelbesor qe ne e kemi humbur ne nje fare mase.
Kriza subprime u krijua nga nje mjet i cili eshte i bazuar mbi huane e parave te cilat krijojne para.
E.H: Keshtu ne vend te nje perplasje qyteterimesh ne kryesisht kemi nje perplasje midis ekonomise dashakeqe dhe ekonomis se Sheriatit?
L.N: Po, ky eshte nje kendveshtrim i sakte. Ne kemi nje perplasje midis ekonomise dashakeqe dhe ekonomise se Sheriatit nderkohe qe economia e Sheriatit eshte e vetmja force ne ditet e sotme e cila do te jete e afte te kontrolloi ekonomine dashakeqe dhe ta ktheje ate brenda rregullave, sugurisht duke u siguruar qe ajo te mos bie ne duar te grupeve radikale si ato qe ju njihni, pra Al Kaeda dhe Osama bin Laden.
E.H: Epo, ky eshte nje rrezik i madh ,apo jo?
L.N: Une nuk mendoj se ky eshte nje rrezik kaq i madh. Une mendoj se sot ky rrezik eshte shume me i vogel se saç ishte pas 11 shtatorit.
E.H: Kryesisht, ne do te shohim nje rritje masive te vlerave dhe te mireqenjes e ndare nga vete individi , apo jo?
L.N: Une nuk mendoj se rritja e vlerave do te jete e ndare nga individi. Jo, une do te thoja se individi, veçanerisht kur ne flasim per financat Islamike duhet te jete me i perfshire ne vendimet e mara dit per dit, ne vendime qe kane lidhje se si keto para investohen, por do te na shfaqet nje sistem i ri dhe perendimi ne veçanti , pra, thelbi i sistemit perendimor siç eshte Amerika dhe Anglia ne ditet e sotme, do te jeje ne periferi te kesaj bote te re.
E.H: Loretta Napoleoni, ju faleminderit shume per pranine tuaj me ne sot.
L.N: Faleminderit ju.
Nga :
http://www.abc.net.au/worldtoday/content/2008/s2250284.htm
Pershtati ne Shqip:
Vajada Keçi Manjani
Interviste me Loretta Napoleoni ne World Today, gazetare dhe esperte ne ekonomi dhe ne çeshtjet e terrorrizmit nder kombetar. Ajo flet mbi menyren se si financat Islamike do te na çlirojne nga ekonomia dashakeqe…
Reportere: Eleanor Hall
Eleanor Hall: Nje gazetare dhe ekonomiste Italiane, Loretta Napoleoni, eshte e njohur per zhvillimin e nje kerkimi ne lidhje me ate çka ngjau me rrjetin financjar boteror mbas fenomenit te shfaqes ne mase te terrorrizmit global.
Libri i saj me i ri, “Ekonomia Cagalgia” perpiqet te shpjegoi nje sfide akoma me te veshtire- te zhbiroj ate qe ajo quan forca te erreta qe drejtojne kapitalizmin global. Libri i saj pershkruan, per veç te tjerash, nje shperthim masiv te skllverise qe prej fundit te Luftes se Ftohte dhe kete mund ta pershkruajm duke vene ne dukje se si kriza subprime eshte produkt i kesaj ekonomije te re mbare boterore.
Ndoshta ne menyre kunderthenese ajo sugjeron se Financa Islamike eshte çelesi i cili do te stimuloje dhe ringjall ate qe ajo e quan ekonomi kriminale , dashakeqe…
Loretta Napoleoni keto dit ndodhet ne Australi per Festivalin e Shkrimtareve ne Sidnei ne kete menyre ajo u bashkua me mua ne studiot e World Today kete mengjes.
Loretta Napoleoni ju faleminderit shume per pranine tuaj sot.
L.N : Ska perse, une ju falenderoj per ftesen.
E.H: Ju e perdoret per here te pare termin “Ekonomi Dashakeqe” , a mund te na shpjegoni me qart se çka do te thote ajo?
L.N: Ekonomi dashakeqe qellimisht ka nje kuptim te pa percaktuar per arsyje se ate e perdorim per te nenkuptuar terma te tjere si: ekonomia e terrori, ekonomia kriminele, ekonomia e jasht ligjshme por gjithashtu edhe ate çka mund ta quajme si formim i zonave gri. Mund te gjejme zona, pra, ne te cilat nuk ka rregull, nuk ka ligje, dhe brenda ketyre zonave gri, veprohen te jashtligjshmet e globalizimit ashtu siç i percaktoi une. Ka sipermarres dashakeqas te cilet zhvasin perfitimet nga ky transformim i koheve te soteme i cili na shfaqet si globalizim.
E.H: Pjesa me e madhe e tyre jane organizata Mafjoze?
L.N: Sigurisht, por gjithashtu dhe individ te cilet jo domozdoshmerisht jane duke thyer ndonje ligj. Per shembull kriza e sub primeve te lidhura me huate per shtepi. Keto me siguri jane produkte te kesaj ekonomie dashakeqe. Ne te vertete askush nuk ka thyer asnje ligj pikerisht sepse nuk ka asnje ligj per te thyer.
E.H: Pra, kriza e sub primeve te lidhura me huate per shtepite ishte nje pasoje e drejt per perdrejte e kesaj ekonomie dashakeqe?
L.N: Po keshtu eshte. Nese veren se nepermjet kujt u shfaq kjo krize, do te shohesh se ajo u shfaq nepermjet transformimit te nje borxhi ne rritje (pasiv) ne nje aset (aktiv) kjo u be e mundur nepermjet perdorimit te derivateve. Me qart: duke aplikuar keto derivate mbi huate e shtepive u be e mundur transformimi i ketij borxhi ne nje aset dhe shitja e borxhit pra si nje aset ne te gjithe boten.
Nuk kishte asnje lloj rregullimi ligjor per te parandaluar perhapjen e ketij fenomeni.
E.H: Do te doja te permendja nje prej lidhjeve alarmuese qe paraqitet ne librin tuaj. Ju thoni qe ekziston nje lidhje ndermjet demokracise dhe skllaverise, cila eshte ajo?
L.N: E thene ne menyre te pergjithshme, mund te pyesim veten se perse kur shtetet demokratike shumefishohen, ndodh qe fenomeni i skllaverise fillon e rritet. Ne fund te viteve 1990 ne patem 27 miljon njerez te cilat ishin skllever ne ato vende te cilat kishin ndermare procesin e demokratizimit.
E.H: Pra ju nuk i referoheni skllaverise se pagave. Ju po flisni pikerisht per tregetine e sklleverve, skllaverine e mirefillte te cilen e kemi njohur deri disa shekuj me pare?
L.N: Pikerisht, une po flas per skllaverine e njerezve te cilet jane te privuar nga liria e tyre. Njerez te cilet tregetohen si mallra. Shenja e pare e kesaj ri shfaqeje u paraqit menjehere mbas renies se Murit te Berlinit, atehere kur femra nga ish Blloku Sovjetik nisen te tregetoheshin si skllave seksi dhe prostituta ne perendim.
E.H: Kush po e bente kete trregeti?
L.N: Kryesisht me kete merrej Mafia. Fillimisht, por me pas ne kete u perfshine edhe organizata te tjera. Po te bejme nje pergjithesim mund te themi se ishin njerez te varfer qe skllaveronin njerez te tjere te varfer, dhe me krizen e ushqimeve qe eshte ne kulmin e saj , ne do te kemi me siguri nje vale te re ne rritje te numrit te ketyre sklleverve .
E.H: Tani le te flasim per fiancat Islamike. Ne menyre shume interesante ju shpreheni se kjo eshte e vetmja force ekonomike ne bote e cila mund te sfidoi kete ekonomi dashakeqe. Perse ?
L.N: Kjo sepse financa Islamike eshte e ndertuar me bazat te forta ne kodin e etikes gje qe tashme nuk ekziston me ne financen perendimore, dhe ky kod i etikes i ka burimet e saj ne ligjet e Sheriatit. Kur ne permendim ligjin e Sheriatit njerezit kane tendencen ta shoqerojne ate ne mendjet e tyre me diçka negative, per kete arsye me duhet te shpjegoi se ligji i Sheriatit nuk ka te bej aspak me manipulimet qe i jane bere nga njerez si Osama bin Laden dhe fondamentalistet Islamik.
Kodi i etikes se Sheriatit eshte shume i ngjashem me kodin e etikes se klasikeve Britanik te ekonomise Adam Smith dhe David Ricardo. Per shembull, paraja nuk duhet te prodhoi para. Paraja duhet te investohet ne ekonomine reale, dhe nepermjet rritjjes dhe zhvillimit te ekonomise reale ajo me pas prodhon para.
Ne kete menyre na paraqitet nje koncept i rendsishem dhe thelbesor qe ne e kemi humbur ne nje fare mase.
Kriza subprime u krijua nga nje mjet i cili eshte i bazuar mbi huane e parave te cilat krijojne para.
E.H: Keshtu ne vend te nje perplasje qyteterimesh ne kryesisht kemi nje perplasje midis ekonomise dashakeqe dhe ekonomis se Sheriatit?
L.N: Po, ky eshte nje kendveshtrim i sakte. Ne kemi nje perplasje midis ekonomise dashakeqe dhe ekonomise se Sheriatit nderkohe qe economia e Sheriatit eshte e vetmja force ne ditet e sotme e cila do te jete e afte te kontrolloi ekonomine dashakeqe dhe ta ktheje ate brenda rregullave, sugurisht duke u siguruar qe ajo te mos bie ne duar te grupeve radikale si ato qe ju njihni, pra Al Kaeda dhe Osama bin Laden.
E.H: Epo, ky eshte nje rrezik i madh ,apo jo?
L.N: Une nuk mendoj se ky eshte nje rrezik kaq i madh. Une mendoj se sot ky rrezik eshte shume me i vogel se saç ishte pas 11 shtatorit.
E.H: Kryesisht, ne do te shohim nje rritje masive te vlerave dhe te mireqenjes e ndare nga vete individi , apo jo?
L.N: Une nuk mendoj se rritja e vlerave do te jete e ndare nga individi. Jo, une do te thoja se individi, veçanerisht kur ne flasim per financat Islamike duhet te jete me i perfshire ne vendimet e mara dit per dit, ne vendime qe kane lidhje se si keto para investohen, por do te na shfaqet nje sistem i ri dhe perendimi ne veçanti , pra, thelbi i sistemit perendimor siç eshte Amerika dhe Anglia ne ditet e sotme, do te jeje ne periferi te kesaj bote te re.
E.H: Loretta Napoleoni, ju faleminderit shume per pranine tuaj me ne sot.
L.N: Faleminderit ju.
giovedì 27 novembre 2008
Ajo Vello aq e hijshme...
Ajo vello aq e hijshme …
Shkroi:
Naomi Wolf
Perktheu nga Italishtja:
Vajada Keçi Manjani
http://www.lastampa.it/_web/cmstp/tmplRubriche/editoriali/gEditoriali.asp?ID_blog=25&ID_articolo=4984&ID_sezione=29&sezione
Nje grua e veshur me te zeza gjer ne kyçet e kembeve, e mbuluar me shami apo shall, shetit nder rruget e Evropes apo te Amerikes se Veriut, e rrethuar nga gra te tjera te veshura me kanatiere, minifunde apo pantallona te shkurtra. Shetit nen hijen e kartelave publicitare ne te cilat shfaqen foto te femrave te tjera me gjeste tejet provokuese, te cilat sperdridhen duke mbajtur veshur vetem te brendshmet e shpesh here shfaqen gati te zhveshura. A mund te paraqitet ndonje imazh me domethenes per te ilustruar sikletin qe paraqesin traditat dhe zakonet sociale Islame per Perendimin apo dhe anasjelltas?
Betejat ideologjike, shpesh fushebetej kane trupat e grave, dhe islamofobia perendimore nuk perjashtohet nga ky fenomen. Kur Franca ndaloi mbulesen neper shkolla, perdori hixhabin (mbulesen islame) si embleme te vlerave perendimore ne nje kend veshtrim te pergjithshem, duke perfshire ketu edhe statusin e femres muslimane. Ne perjudhen kur Amerikanet pergatiteshin per te pushtuar Afganistani, u be nje propagande tejet negative per talebanet kinse ata nuk i lajonin femrave produktet kozmetike dhe bojrat per flore; kur u rrezua regjimi i talebaneve, gazetaret perendimor e nenvizonin dhe shpesh here duke e theksuar faktin se femrat kishin hequr mbulesen.
A mos valle ne ne perendim jemi duke keqkuptuar rrenjesisht zakonet thellesisht intime te muslimaneve, dhe ne menyre te veçante kuptimin qe ka velloja dhe mbulesa ne pergjithesi (hixhabi)? A mos valle jemi te verber perball atyre qe ne i kemi damkosur si shtypes dhe kontrollues te grave?
Perendimi e interpreton hixhabin si ndrydhes te femres dhe ndrydhes te intimitetit te tyre. Por kur udhetoja neper Vendet muslimane, isha e ftuar te merja pjese ne takime te organizuara veçanerisht per femra brenda neper shtepite e muslimaneve, mesova se sjellja e muslimaneve kundrejt pamjes se tyre dhe intimitetit femeror nuk i ka rrenjet e saj ne ndrydhjen, por ne nje ndjenje te forte te publikes kundrejt privates, te asaj çka i detyrohesh Zotit dhe asaj çka i detyrohet te shoqit. Pra nuk eshte Islami qe e shtyp intimitetin , por ne te gjendet nje ndjenje shume e forte e kuptimit se si duhet drejtuar ne menyren me te sakte dhe te duhur: drejt marteses, drejt lidhjeve qe mbajne jeten familjare, drejt lidhjeve qe mbrojne shtepine dhe ngrohtesine qe fal ajo.
Jasht mureve tipike te shtepive muslimane qe kam vizituar ne Marok , Jordani dhe Egjipt çdo gje kishte pamjen e modestise dhe seriozitetit. Por brenda mureve te shtepive grate dukej se ishin te interesuara per terheqjen, joshjen dhe kenaqesine si çdo grua tjeter ne bote.
Ne shtepi, ne kontekstin e intimitetit martesor, gjeje nje sasi te madhe te brendshme provokuese dhe kremrave per trupin. Videot e festave te dasmave qe me jane treguar, paraqesin kercimin tipik te nuses si pjese e mesimeve qe i japin asaj se si te behet nje femer e mrekullueshme, kercim, te cilin ja ofron me krenari te shoqit te saj. Kjo me bente te kuptoja se ndjeshmeria nuk eshte e pa njohur nga femrat muslimane. Per kundrazi, ajo konceptohet si nje pjese e qenies njerezore e cila burrat dhe grate nuk duhet ta paraqesin ne menyre te perzier haptazi dhe sheshazi – ne forme destruktive- ne syte e te gjitheve.
Shume nga grate muslimane me te cilat une bisedova nuk ndieheshin aspak te shtypura nga velloja apo mbulesa. Per kundrazi, ndiheshin te çliruara nga ajo qe kishin perceptuar si shikimi i pervjedhur perendimor, objektivisht, aspak sensual. Shume prej tyre me thonin se : <<>> Me thene te drejten , edhe mendimi feminist nuk i qendron shume larg kesaj linje.
Nuk kaloi shume dhe ja qe kete liri e eksperimentova edhe une. Nje dite ne Marok mbatha nje “shallvar kamiz” dhe nje shami koke per te shkuar ne treg. Nje pjese e terheqjes qe ndjeja mbi mua mund t’ia mvishja kurjozitetit qe kishte kur shihje nje femer perendimore te veshur ne kete menyre, por tek sa vervitesha neper treg me kraharor te mbuluar, me format e kembeve te mbuluara dhe floket qe nuk te endeshin neper fytyre- ndjeva nje ndjenje te pa zakonte rehatie dhe qetesie. U ndjeva, ne nje fare menyre, e lire.
Femrat muslimane nuk jane vetem. Tradita kristjane ne perendim e pershkruan sensualitetin, qofte dhe ate martesor, si mekatare, ndersa islami dhe hebraizmi nuk kane pasur ndonjehere ate lloj ndarjeje midis shpirtit dhe trupit. Ne keto kultura seksualiteti i kanalizuar ne maredheniet martesore dhe i ruajtur ne ambientin familiar shihet si nje burim shume i madh i bekimeve dhe miresive prej Zotit.
Ne kete menyre mund te shpjegohet arsyja perse femrat muslimane dhe grate hebreje ortodokse jo vetem qe na pershkruajne ndjenjen e lirise se ofruar nga veshja e tyre modeste dhe nga floket e tyre te mbuluara, por ate e shprehin edhe ne jeten e tyre martesore, nivelet me te larta te hares ne krahasim me ate çka perjetohet ne Perendim. Kur seksualitei mbahet privat dhe i drejtuar nde rruge te konsideruara te shenjta- dhe kur bashkeshorti nuk e sheh gruan e tij (apo gra te tjera) gjysem te zhveshur gjithe diten- kur velloja dhe mbulesa bien ne shenjterine e shtepise bashkeshortore, mund te zbulohen ndjenja te thella dhe te fuqishme.
Nder djemte e rinj dhe te shendetshem ne Perendim, te rritur ne pornografi dhe ne imazhet provokuese ne çdo cep te rruges, deshira e manget seksuale gati esht kthyer ne nje epidemi. Eshte e thjeshte per te imagjinuar fuqine e ndjeshmerise ne nje shoqeri e cila i eviton keto, eksperiencat pozitive qe femrat- dhe meshkujt- mund te perjetojne ne nje kulture ne te cilen seksualiteti eshte i drejtuar ne menyre me teper tradicjonale. Qellimi im nuk eshte te denoj keshtu lideret feministe ne vendet muslimane te cilat e konsiderojne mbulesen si nje mjet per te kontrolluar grate. Mundesia per te zgjedhur eshte gjithçka. Por ajo çka perendimoret duhet te arrijne te kuptojne eshte se nese nje femer ne France apo ne Angli e cila zgjedh te mbaj hixhabin, nuk eshte donosdoshmerisht nje shenje ndrydhjeje. Ajo çka eshte me e rendesishme eshte se edhe kur ti vendos te mbash kanatjeren apo minifundin tend- ne nje kulture perendimore ne te cilen femrat nuk jan dhe aq te lira te plaken apo te evitojne dyqanet e luksit te Madison Avenue, dhe jo gjithmone jane te rrespektuara si nena, punetore dhe si qenie shpirterore- ja vlen te mendosh ne nje sfumature akoma me te gjere se çfare me te vertete eshte liria e femres.
Shkroi:
Naomi Wolf
Perktheu nga Italishtja:
Vajada Keçi Manjani
http://www.lastampa.it/_web/cmstp/tmplRubriche/editoriali/gEditoriali.asp?ID_blog=25&ID_articolo=4984&ID_sezione=29&sezione
Nje grua e veshur me te zeza gjer ne kyçet e kembeve, e mbuluar me shami apo shall, shetit nder rruget e Evropes apo te Amerikes se Veriut, e rrethuar nga gra te tjera te veshura me kanatiere, minifunde apo pantallona te shkurtra. Shetit nen hijen e kartelave publicitare ne te cilat shfaqen foto te femrave te tjera me gjeste tejet provokuese, te cilat sperdridhen duke mbajtur veshur vetem te brendshmet e shpesh here shfaqen gati te zhveshura. A mund te paraqitet ndonje imazh me domethenes per te ilustruar sikletin qe paraqesin traditat dhe zakonet sociale Islame per Perendimin apo dhe anasjelltas?
Betejat ideologjike, shpesh fushebetej kane trupat e grave, dhe islamofobia perendimore nuk perjashtohet nga ky fenomen. Kur Franca ndaloi mbulesen neper shkolla, perdori hixhabin (mbulesen islame) si embleme te vlerave perendimore ne nje kend veshtrim te pergjithshem, duke perfshire ketu edhe statusin e femres muslimane. Ne perjudhen kur Amerikanet pergatiteshin per te pushtuar Afganistani, u be nje propagande tejet negative per talebanet kinse ata nuk i lajonin femrave produktet kozmetike dhe bojrat per flore; kur u rrezua regjimi i talebaneve, gazetaret perendimor e nenvizonin dhe shpesh here duke e theksuar faktin se femrat kishin hequr mbulesen.
A mos valle ne ne perendim jemi duke keqkuptuar rrenjesisht zakonet thellesisht intime te muslimaneve, dhe ne menyre te veçante kuptimin qe ka velloja dhe mbulesa ne pergjithesi (hixhabi)? A mos valle jemi te verber perball atyre qe ne i kemi damkosur si shtypes dhe kontrollues te grave?
Perendimi e interpreton hixhabin si ndrydhes te femres dhe ndrydhes te intimitetit te tyre. Por kur udhetoja neper Vendet muslimane, isha e ftuar te merja pjese ne takime te organizuara veçanerisht per femra brenda neper shtepite e muslimaneve, mesova se sjellja e muslimaneve kundrejt pamjes se tyre dhe intimitetit femeror nuk i ka rrenjet e saj ne ndrydhjen, por ne nje ndjenje te forte te publikes kundrejt privates, te asaj çka i detyrohesh Zotit dhe asaj çka i detyrohet te shoqit. Pra nuk eshte Islami qe e shtyp intimitetin , por ne te gjendet nje ndjenje shume e forte e kuptimit se si duhet drejtuar ne menyren me te sakte dhe te duhur: drejt marteses, drejt lidhjeve qe mbajne jeten familjare, drejt lidhjeve qe mbrojne shtepine dhe ngrohtesine qe fal ajo.
Jasht mureve tipike te shtepive muslimane qe kam vizituar ne Marok , Jordani dhe Egjipt çdo gje kishte pamjen e modestise dhe seriozitetit. Por brenda mureve te shtepive grate dukej se ishin te interesuara per terheqjen, joshjen dhe kenaqesine si çdo grua tjeter ne bote.
Ne shtepi, ne kontekstin e intimitetit martesor, gjeje nje sasi te madhe te brendshme provokuese dhe kremrave per trupin. Videot e festave te dasmave qe me jane treguar, paraqesin kercimin tipik te nuses si pjese e mesimeve qe i japin asaj se si te behet nje femer e mrekullueshme, kercim, te cilin ja ofron me krenari te shoqit te saj. Kjo me bente te kuptoja se ndjeshmeria nuk eshte e pa njohur nga femrat muslimane. Per kundrazi, ajo konceptohet si nje pjese e qenies njerezore e cila burrat dhe grate nuk duhet ta paraqesin ne menyre te perzier haptazi dhe sheshazi – ne forme destruktive- ne syte e te gjitheve.
Shume nga grate muslimane me te cilat une bisedova nuk ndieheshin aspak te shtypura nga velloja apo mbulesa. Per kundrazi, ndiheshin te çliruara nga ajo qe kishin perceptuar si shikimi i pervjedhur perendimor, objektivisht, aspak sensual. Shume prej tyre me thonin se : <<>> Me thene te drejten , edhe mendimi feminist nuk i qendron shume larg kesaj linje.
Nuk kaloi shume dhe ja qe kete liri e eksperimentova edhe une. Nje dite ne Marok mbatha nje “shallvar kamiz” dhe nje shami koke per te shkuar ne treg. Nje pjese e terheqjes qe ndjeja mbi mua mund t’ia mvishja kurjozitetit qe kishte kur shihje nje femer perendimore te veshur ne kete menyre, por tek sa vervitesha neper treg me kraharor te mbuluar, me format e kembeve te mbuluara dhe floket qe nuk te endeshin neper fytyre- ndjeva nje ndjenje te pa zakonte rehatie dhe qetesie. U ndjeva, ne nje fare menyre, e lire.
Femrat muslimane nuk jane vetem. Tradita kristjane ne perendim e pershkruan sensualitetin, qofte dhe ate martesor, si mekatare, ndersa islami dhe hebraizmi nuk kane pasur ndonjehere ate lloj ndarjeje midis shpirtit dhe trupit. Ne keto kultura seksualiteti i kanalizuar ne maredheniet martesore dhe i ruajtur ne ambientin familiar shihet si nje burim shume i madh i bekimeve dhe miresive prej Zotit.
Ne kete menyre mund te shpjegohet arsyja perse femrat muslimane dhe grate hebreje ortodokse jo vetem qe na pershkruajne ndjenjen e lirise se ofruar nga veshja e tyre modeste dhe nga floket e tyre te mbuluara, por ate e shprehin edhe ne jeten e tyre martesore, nivelet me te larta te hares ne krahasim me ate çka perjetohet ne Perendim. Kur seksualitei mbahet privat dhe i drejtuar nde rruge te konsideruara te shenjta- dhe kur bashkeshorti nuk e sheh gruan e tij (apo gra te tjera) gjysem te zhveshur gjithe diten- kur velloja dhe mbulesa bien ne shenjterine e shtepise bashkeshortore, mund te zbulohen ndjenja te thella dhe te fuqishme.
Nder djemte e rinj dhe te shendetshem ne Perendim, te rritur ne pornografi dhe ne imazhet provokuese ne çdo cep te rruges, deshira e manget seksuale gati esht kthyer ne nje epidemi. Eshte e thjeshte per te imagjinuar fuqine e ndjeshmerise ne nje shoqeri e cila i eviton keto, eksperiencat pozitive qe femrat- dhe meshkujt- mund te perjetojne ne nje kulture ne te cilen seksualiteti eshte i drejtuar ne menyre me teper tradicjonale. Qellimi im nuk eshte te denoj keshtu lideret feministe ne vendet muslimane te cilat e konsiderojne mbulesen si nje mjet per te kontrolluar grate. Mundesia per te zgjedhur eshte gjithçka. Por ajo çka perendimoret duhet te arrijne te kuptojne eshte se nese nje femer ne France apo ne Angli e cila zgjedh te mbaj hixhabin, nuk eshte donosdoshmerisht nje shenje ndrydhjeje. Ajo çka eshte me e rendesishme eshte se edhe kur ti vendos te mbash kanatjeren apo minifundin tend- ne nje kulture perendimore ne te cilen femrat nuk jan dhe aq te lira te plaken apo te evitojne dyqanet e luksit te Madison Avenue, dhe jo gjithmone jane te rrespektuara si nena, punetore dhe si qenie shpirterore- ja vlen te mendosh ne nje sfumature akoma me te gjere se çfare me te vertete eshte liria e femres.
venerdì 14 novembre 2008
Trento dhe pikat e shiut
| Nuk di perse e lash kaq gjat pershkrimin e nje ngjarjeje te rendesinshme qe tashme iku. Ndoshta te shkruash te tregosh, per dike qe i del nga zemra, eshte e veshtire,pikerisht sepse varet nga zemra.Thone se çka del nga zemra hyn ne zemer,dhe mua veç kjo me pelqen e me terheq. Te paraqiturit perpara Zotit me zemer te paster. Ka dite qe po mendoja per ate vizite,per arsye se me la mbresa ,po kronikat nuk me pelqejne.Nuk me pelqejne kronikat perveç nese ne te ka ndjenje, dhe per ne te pranishmit ndjenja kish plot. Reflektime qe te duhen kohe per t’i perpunuar e arritur gjer ne shprehjen e tyre.Duhen fjalet e sakta se fjala mban pergjegjesi. Udhetimet e gjata me makine gjithmone me kane pelqyer,per arsye se me le kohe per meditim,me kohen qe nuk ka frena ne ditet e sotme duket qart qe po vien dita fundit. Nuk kisha se çfar tjeter te mendoja tek sa kalonim me makine rruget e Italise.Nje udhetim i lodhshem i gjat qe behej me shtysen per hir te Allahut me kalimin e kilometrave po shenderohej i kendshem dhe i frikshem ne te njejten kohe.I frikshem tek sa makina merte kthesat e maleve pertej Trentos,kur dikush tha se kishim arritur ne dolomite. « Dolomite »,gjithmon me ka magjepsur ky emer, me vinin ne mendje lloj lloj legjendash qe i shpikja aty per aty e perfytyroja hartat e gjeografise ne 8-vjeçare atìhere kur enderroja t’i vizitoja.Me magjepsen keto rilieve,male shkembor qe ngriheshin lart si thika te mprehura qe çanin qiellin. Me kishte dhuruar makinen fotografike ate dite e une lozja me te shkrepurat e saj sa andej kendej si femi. Nuk ishim mesuar me shi ato dit,kjo vinte nga gradet e para te te nxehtit qe ne qytetin tim pervelonte.Edhe pse kishim porositur njeri tjetrin te vishesim trrashe s’na e merte mendja se do te binte debore e shkrire ne shi,posht bente aq vapè. Nuk di se çprisja ate dite,deshira per te ndenjur te gjithe bashke ishte shume e forte,verejta qe te njejten deshire e ndanin dhe te tjere,me erdh keq per nje vellaun tone,ai nuk erdhi,kish pak dit qe kish ardh nga Shqiperia nuk u organizuam dot ndersa Olsi me familjen kish ardh nga Firence, edhe ne me familjet kishim ardh nga Brescia, njera me larg se tjetra,Trento esht shume larg. Tek sa me shihte ghith entuziazem u ndie i detyruar te vinte e te me shoqeronte gjer ne Trento,ishte aq larg, per te qe kish punuar gjith javes ne vape e diell nuk ishte e lehte,ndryshe nga une nuk i pelqejne udhetimet e gjata.Kur me tha se dhe Fredi vinte nga turni i 3-te pyesja veten se perse jemi nis!çfar na shtynte wallahi?!Rasti ishte shume domethenes po nuk na prekte drejt perdrejte ,te pakten ne pamje te parè.Perkundrazi,ai na prekte te gjitheve ne vete dhe ne familjet tona ne te tashmen e ne te ardhmen,ka shume per te menduar... Arritem shume larg trentos, dolomitet afroheshin e debora nuk ishte shume e pranishme,ditet e para te veres se nxehte…Pak e pyeta veten se çdo te gjeja aty,mjaftonte te isha me motrat e mia muslimane e te ishte kjo per hir te Allahut,isha me Eglèn.Nuk e di po Allahu na jep dashuri te forte per hir te Tij,ElhamduLilah. Mbarimi i vitit shkollor nga femijet shqiptar te familjeve muslimane,ne Itali. Kur isha ne medrese,njoha moshatare te mia ne Berat,edhe atje ka nje medrese mjaft te kendshme qe gjithmon e kujtoj me perzemersi.Ndenjem shume pak bashke por me kane lene vertet shume mbresa sidomos mbasi i ritakova disa ketu,sa çudi. Vajza medreseje… Tek sa kthehesha kisha ne mendje njeren prej tyre me nje femi te bukur ne krahe,e kam si fotografi te stampuar ne mendje,nuk e heq dot.Ishim ne Shqiperi,ne moshe fare te re,me nje jete perpara,e kujt ja merte mendja se do te lindim e rrisnim femi ,ne Itali ! Kush donte t’u largonte prej vendit te tij,o Zot,sa i forte eshte rrizku.Atje lart ne dolomite femijet e familjeve muslimane shqiptare po rriten,po shkollohen ,po marin Islam,nen pamjen e shkembenjve te Italise !Feja nuk ka vend te caktuar,feja jon nuk ka dhè te caktuar feja eshte per te gjithe token e per çdo vend qe Allahu ka krijuar e qe jan krijesat besimtare te cilat e bartin fene. Nuk eshte me i mire Arabi nga jo Arabi e nuk eshte me i mire Shqipetari ne Shqiperi nga Shqipetari jasht saj po me i miri esht ai me i devotshmi,e Allahu i ka dhene hapesire besimtarit te praktikoj fen e Tij,se Allahu mbikqyr çdo vend e Allahu sundon çdo vend. Burrat, ne nje ane te salles se madhe me dukeshin si ato pleqt’ e motçem Shqiptare te cilet te ulurr rijne e bisedojne me njeri tjetrin per gjera me rentesi, per fè e atdhe per histori e per te ardhmen.Ja nje grup i fort thoja me mendje, e do te jemi me te sukseshmit nese jemi besimtar.Feja jone eshte feja e suksesit ne te 2ja botrat,Allahu na dhente sukses! Amin Tek sa ktheheshim Beni heshtte,per çfar meditonte,nuk e di… |
Nje perkthim i vockel
| Nje tregim i vockel Nje vajze po priste udhetimin e saj ne nje salle pritjeje te nje aeroporti te madh. Meqe do i duhej te priste per nje kohe te gjate ,vendosi te blinde nje liber per te kaluar kohen,me ate rast bleu dhe nj epakete me biskota.U il ne sallen e V.I.P-ave per te qene ne nje ambient me te qete.Anash saj qe stoli me qesen e biskotave e menjehete pas tij ishte nje poteri i cili po lexonte gazeten.Kur ajo nisi te merte biskoten e par edhe burri pran saj mori nje,ajo u ndie e indinjuar por nuk tha asgje dhe vazhdoi te lexonte librin e saj.Por me vete po thoshte,”Po ti shif çfar njerezish!Sikur te kisha pak me shume kurajo do t’ja kisha dhene nje grusht …” Keshtu qe çdo here qe ajo merte nje biskote burri prane saj ,pa bere asnje shenje e merte nje tjeter.Kjo gjendje vazhdoi gjer sa nuk ngeli vetem nje biskote e vetme dhe vajza mendoi.”Ah,tani dua vertet te shoh se çfar do te thote kur te mbarojne te gjitha!!!”Burri mori biskoten e fundit dhe e ndau per gjysem! “Ah,tani e teproi” filloi te turfulloi e indinjuar. Mori gjerat e saj,librin ,çanten e saj dhe nisi te ecte drejt daljes se salles se pritjes.Kur u ndie pak me mire dhe nervat i kishin kaluar disi,u ul ne nje stol tjeter pergjat korridorit per te mos terhequr shume vemendjen dhe per te evituar raste te njejta. Mbylli librin,hapi çanten per ta futur brenda dhe ja…………….tek sa hapi çanten pa qe pakoja e biskotave ishte ende brenda e pa hapur. U ndie aq e turperuar dhe kuptoi veç ate here qe pakoja e njejte me te sajen ishte e atij burri i cili qe ulur pran saj i cili kish ndare ato me gruan e pajohur pa u ndier i indinjuar nervoz apo superjor si ajo e cila jo vetem aq por dhe turfullonte dhe ndiheshe e prekur ne seder! MORALI? Sa here ne jeten tone do te hame apo kemi ngrene biskotat e dikujt tetri pa e ditur? Para se te mendojme keq per nje person apo te arrijme ne nje perfundim te nxituar SHIHI me mire gjerat,shpesh ato nuk jan siç duken. Egzistojne 5 gjera ne jete qe nuk i rekuperon dot: nje gur mbasi e ke hedhur Nje fjale pasi ta kesh thene Nje rast pasi ta kesh humbur Koha pasi te kete kaluar Dashuria per ke nuk lufton per te |
Ajo çka per ty esht thjesht nje shenim ne leter
| Sai,come se avessi a che fare con un diamante grezzo,appena scoperto.Tutti ne sanno i valore,ed cercano dal possessore il possesso.Vengono in tanti ogni giorno ad contenderselo ma il proprietario non sa proprio a chi affidarlo,e troppo caro.Quello che per lui è i l piu bel diamante ,ma l’uomo tende al errore ed lo concede a colui che stima il migliore affidandone le cure sperando che lo custodisca come lui stesso ha fatto. Passa il tempo e l’illusione,apre gli occhi e scopre che a chi l’ha affidato non e degno di tale pregio. Lacrimante prega ALLAH Colui che tutto sa,a Colui L’unico che puo capire il suo dolore la sua incapacità. Ah,il Misericordioso non lo abbandona non lo ha mai fatto Elhamdulilah. Allah sa,Allah conosce ogni cosa,ed sa chi è il piu meritevole di tale bellezza,ed per l’a affidamento non era il tempo debito. Cosi, lo toglie dalle mani del possessore ed lo mette a posto. Passa il tempo e con esso anche il dolore,me negli occhi degli passati contendenti esso non aveva piu la sua luminosità. No, perché adesso il diamante brilla cosi tanto e forte che i loro occhi ormai vecchi ed affannati non riescono piu a vedere la sua lucie,cosi si allontanano. Ad ALLAH soltanto a lui ci si affida. Una persona speciale,lo stava aspettando,è rimasto sempre li,non si è mai allontanato.Lui sa cos’è la bellezza di un vero diamante sa riconoscerlo sia nella polvere sia in fondo ad un pozzo buio,perché lui stesso lo è. La sua luce è inconfondibile,come lo è sempre stata ed come sempre lo sarà. J aRrabbi,adesso diventa tutto piu chiaro! Era lui l’unico degno dello splendido diamante, colui che lo terra sul suo anello da sposo per sempre. Ne risalterà la sua bellezza e brillantezza. Il diamante sarà splendido su di lui ed lui sarà splendido con il diamante. Ecco allora ciò che Allah ha voluto! Ed ciò che Allah vuole è sempre il meglio per noi. El Wedud ,LEHUL ESMAUL’HUSNA |
Krijim pas krijimi
| Kur Krijuesi krijoi krijimin tone,ne krijesat e Tij ishim te gjitha bashke… Krijese e bukur koha, nje rend njerezish ne toke ,me nje afat te caktuar. I pari babai yn Ademi a.s Krijuesi e din se kush njeri do te jete i fundit. Kush me syte e tij pa bukurite e Xhennetit dhe me pas shkeli token ku kemb njeriu para tij nuk kish shkelur…E kush me syte e tij do te shohi tmerret e dises se shkaterrimit do te shohi te gjithe te vdekur e me pas i fundit ka per te vdekur vet,i vetem .. Para meje ka pas njerez e pas meje prap do te kete. Ka pas nje caktim i cili thote se une do te te takoj ty,se gjyshen time nuk do te ta takoj se kan vdekur para meje e une do te vdes para te tjereve hije qe nuk do te duket me ne toke hija ime. Kane thene te tjere qe ne jemi kalimtare ne kete bote,po Ai Zot e din sa pergjegjesi kemi ne te. |
Ekonomia Globale do te shpetohet nga Financat Islamike
Nga : Sabina Morandi
http://www.islam-online.it/econ_isl.htm
http://www.ariannaeditrice.it/articolo.php?id_articolo=17883
Perktheu :Vajada Keçi Manjani
EKONOMIA GLOBALE DO TE SHPETOHET NGA FINANCA ISLAMIKE?
Le te udhetojme pak ne kohe: Prill 2010
Nje ndihme e pa pritur mberrin nga vendet arabe per te ndalur krizen e likuiditetit qe po terheq ekonomine perendimore ne gremine. Financa Islamike e cila per arsye fetare e ndalon spekullimin nuk eshte prekur nga infeksioni i kredive per shtepi i cili pushtoi Shtetet e Bashkuara. Ndihma ofrohet ne kembim te shitjes se naftes ne euro per te kompensuar efektet e zhvleresimit te dollarit. Ja ku kryeqytetet evropiane pranojne me mjaft entuziazem kete propozim, ndersa Shtepia e Bardhe per arsye thjeshte ideologjike, preferon t’iu leshoje bankave kineze asetet e saj, banka te cilat jane tashme prej vitesh kreditoret kryesore te Shtepise se Bardhe. Keshtu, ne Bruksel dekretohet se: qe ketej e tutje do te kremtojme se basku me muslimanet mbylljen e Ramazanit ne shenje mirenjohjeje...
Fantashkence? Ne fakt kemi ecur pak perpara me parashikimin tone...ndaj le te kthekemi ne te tashmen. Behet fjale per pak muaj me pare, ne shkurt te 2008 kur ne mes te krizes se kredive per shtepite qe zuri Shtetet e Bashkuara, ne Bahrejn, nje nga shtetet me te pasura te Gjirit Persik u organizua nje summit mbi financat Islamike.
Pikerisht ate dite, ne menyre befasuese guvernatori i bankes qendrore Rashid el Maraxh dha nje deklarate per gazetaret e agjensise se lajmeve REUTERS ne te cilen tha:
“ …Biznesi i financave Islamike nuk eshte prekur nga pasojat e krizes se huave Subprime (hua teper te rrezikshme te karakterizuar nga nje perqindje interesi dhe rrezikshmeri e larte - wikipedia sh.p). Perkundrazi, kriza e kredive mund te favorizoi perhapjen edhe jasht tregjeve te Gjirit Persik apo atyre Aziatike te prodhimeve financjare ne perputhje me parimet Islame...”
Mbas kesaj deklarate tronditese, guvernatori ilustroi te dhenat e fundit te mbledhura nga instituti bankar Abcb.bh sipas se cilave vlerat e paketave BOND dhe vlera e huave te te cilat jane ne perputhje me rregullat e Kur'anit arrijne 5 miliard dollare.
Keto shifra jane me se te besueshme. Shume analiste parashikojne se ne vitin 2010 fondet ne perputhje me rregullat e Islamit do te gjenerojne nje xhiro e cila do te kape shifrat e qindra miliardave dollare, vlere e cila do te rritet çdo vit me nga 15%. Ky biznes pothuajse nuk u perfshi fare nga kriza e kredive per shtepi e cila preku ShBA-n.
Guvernatori i Bankes Qendrore te Bahrejnit iu pergjigj me miresjellje gazetareve te habitur nga keto rezultate:
“Feja jone, i ndalon huate e bazuara ne interes, apo ne tregetine e borxhit, çdo produkt financiar duhet te jete transparent dhe mbi te gjitha duhet te perputhet totalisht me rregullat Kur'anore.”
Investitori musiman kurrsesi nuk mund te bleje produktet financiare komplekse, si per shembull famekeqi “ colaterized debt obligation” i cili paraqitet enigmatik dhe i pa kuptueshem. Njeri prej shkaktareve kryesore te furtunes qe solli uragani subprime ne Amerike.
Ne vitin 2007 Arab Banking Corporation (Abcb.bh) pesoi humbje te konsiderueshme per shkak te titujve subprime, humbje qe arriti ne 38%. Kjo krize perfshiu pjesen e sherbimeve tradicionale te ofruara nga kjo banke dhe kurrsesi nuk preku llojin e ri te sherbimeve financjare , ato ne perputhje me ligjet Kur'anore. Sherbime qe banka Abcb.bh ka vene ne dispozicion te shume klienteve te saj sikurse kane bere dhe shume banka te tjera.
Pra akoma nuk kemi arritur ne kolapsin imagjinar te ilustruar ne fillim te ketij shkrimi, por mund te themi fare mire se financa boterore vazhdon te dobesohet nderkohe qe fenomeni i ri i finances islamike tashme eshte mjaft i konsoliduar, te pakten sa per te terhequr vemendjen e Perendimit.
Behet fjale per rreth 200 institucjone financiare, me rreth 400 miliard dollar fonde, te cilat rriten me nje ritem vjetor prej 20% nga te dhenat e tre vjeçarit te fundit, kjo duke detyruar institucionet te vendosin tregues te posaçem per to; si shembulli i “Down Jones Islamic Index”. Behet fjale per nje miliard e gjysem musliman te perhapur ne te gjithe planetin.
Ky zhvillim i pa pritur vjen per pasoje e shume faktoreve. Ne fillim ishte Arabofobia e post 11 Shtatorit e cila shtyu shume muslimant te terheqin kapitalet e tyre nga bankat e ShBA duke i investuar gjetke. Kujtojme qe sasia e ketyre kapitaleve u rrit ne menyre eksponenciale pas vales se ngritjes se çmimit te naftes. Me pas erdhi renia e menjehershme e dollarit dhe ne fund kriza e kredive te shtepive. Kjo e fundit shkaktoi nje arrati te menjehershme te kapitalit nga tregu imobiliar ne kerkimin frenetik te vendeve me te sigurta per depozitimin e parave. Dhe ja ku “fondet e Kur'anit” dalin ne menyre te papritur si vendi me i mire per kete qellim.
Ajo çka me teper te ben pershtypje eshte se vendet islamike kane arritur te bejne nepermjete fese ate çka vendet perendimore nuk arriten te bejne me ane te etikes: Ndertimi i nje sistemi financiar te shendoshe, i lidhur ngushte me realitetin produktiv dhe te jene te mbrojtur nga infeksioni i ekonomise kriminele. Loretta Napoleoni ne librin e saj “Ekonomia maskareshe, ana e erret e nje rendi te ri boteror”, pohon se : “Financat Islamike nuk pranojne institucjone si hadge founds apo private equity te cilat meren me shume fishimin e parave duke i spostuar drejt investimeve me rrisk dhe rendiment te larte.
Paraja, nje mjet i prodhimtarise ! Keshtu paten pohuar fillimisht Adam Smith dhe David Rikardo. Ky parim gjendet i ngurosur edhe ne Sukuk, obligacjonet Islamike te cilat duhet te jene te lidhura me investimet reale. Nje shembull eshte ndertimit te nje autostrade me pagese te cilat nuk kane mundesi te kene qellime spekulative.
Per me teper rrespektimi i konceptit te” haramit” jo vetem qe garanton se aktivitetet financiare te ushqyera nga parate tona te mos i afrohen aktiviteteve si prodhim-shperndarja e alkoholit , duhanit apo mishit te derrit. Por ka te bejne edhe me aktivitete te tjera te cilat Kur'ani i ndalon, si trafikimi i armeve, kumarit apo pornografise. Ketu bien dakord dhe shume laike apo besimtare te feve te tjera. Por kete shume pak banka perendimore e garantojne. Siç dihet gjer ne fund te mesjetes edhe krishterimi e denonte fajden e cila ishte mareveshja per pagimin e nje huaje me interesa te pa perballueshme dhe shpesh here abuzive.
Thenia e famshme aristoteliane “paraja nuk mund te gjeneroj parene” zuri nje vend te rendesishme ne koncilin e dyte te Lionit me 1274. Ne te u ndalua kategorikisht fajde-ja duke e konsideruar si shitja e parave dhe marja e fitimit te saj ne nje moment te dyte, sipas pjesemarresve te ketij koncili marrja e interesit nuk mund te justifikohej nga “kalimi i kohes” duke qene se ne ate epoke “koha“ konsiderohej si prone publike e cila nuk mund te shitej apo blihej. Ndaj kjo u konsiderua si mekat sado te ishte perqindja e interesit.
Ky ndalim aristotelian dhe evangjelik u harrua me perhapjen e tregjeve ne te gjithe boten ndaj me kalimin e kohes ai mbeti vetem ne Islam.
Ne 1970 u krijua Organizata e Konferences Islamike (OKI) me qellimin kryesor bashkimin e vendeve muslimane ne shume aspekte.Ne kete menyre u kthyen ne plan te pare çeshtjet qe kane te bejne me ekonomine islame duke bere te mundur perhapjen masive te institucioneve kerkimore ne kete fushe.
Puna qe kerkohej nga keto institucione nuk qe aspak e thjeshte, behej fjale per pershtatjen e nje sistemi mesjetar nje ekonomie dinamike dhe globale qe po perjetonte nje perhapje marramendese.
Nderkohe qe ekonomistet dhe komentuesit e Kur'anit benin perpjekjet e tyre per te arritur ne nje zgjidhje, çmimi i naftes katerfishohej. Konferenca e rradhes e OKI ne 1974 vendosi te themelonte Banken Islamike per Zhvillim. Institucion ky me qender ne Gedda, i cili vuri themelet e nje sistemi per ndihmat e ndersjellta te bazuara mbi principet Islame, sistem ky i cili paraqitet ne ditet e sotme si mjaft i konsoliduar.Ne 1975 u themelua per here te pare ne Dubai nje banke private me principe Islame, ajo u quajt Dubai Islamic Bank. Kjo solli nevoja te reja si ajo e themelimit te nje shoqate nderkombetare per vendosjen e normave gjenerale dhe monitorimin e interesave te perbashketa.
Pakistani qe vendi i pare i cili dekretoi islamizimin e te gjithe sistemit bankar ne 1979, shembull i ndjekur menjehere nga Sudani dhe Irani. Tashme u be e qarte juristeve musliman se kish ardhur koha te pershtatej tradita pre-kapitaliste nevojave te shoqerise bashkekohore.
Duket se feja Islame eshte shume e favorshme karshi tregtise, para revelates hyjnore Profeti i Islamit e ushtronte vete kete si profesion.
Shprehja e Aristotelit kushtezonte fitimet e finances se “paster”. Islami ndalon veçanerishte “RIBA”-ne, fjale e perkthyer si “kamate” ne realitet do te thote “shtese”. Ne pergjithesi bien ne sy kontradiktat lidhur me interpretimin e kesaj fjale. Sipas disa dijetareve “riba” i referohet te gjitha formave te interesit fiks ndersa per te tjere dijetar ribaja i referohet vetem interesite te tepert. Ne te vertete, pa hedhur poshte principin e kthimit te parave te dhena hua, Islami nuk pranon anen fikse dhe te paramenduar te interesit si dhe gjithashtu te gjitha aspektet e shfrytezimit te debitorit .
Islami perqafon ndarjen e barabart te humbjes dhe te fitimit. Kjo qe nga fillimet e Islamit , atekohe financa qe aplikohej e shoqeronte figuren e personit i cili merte borxhin me figuren e atij qe e jepte ate. Dijetaret musliman qe meren me financat Islamike me te drejte pohojne se ky sistem i pershtatet me se miri nevojave ekonomike te vendeve Islamike pa lene menjane dhe nevojat e saj morale e fetare. Ne fakt dime qe bakat klasike favorizojne ne dhenien e kredive ato qe posedojne kapitalin apo objekte e hipotekueshme qe lihen si garanci. Ndryshe nga financat Islamike te cilat favorizojne individet e zellshem por me pak fonde per biznes. Islami shton edhe nje dimension tjeter ekonomise, ate te lemoshes. Kjo behet me ane te mena xhimit te zekatit, praktik kjo e cila per muslimanet eshte nje obligim fetar. Bankat islame bartin mbi supe nje tjeter mision, ate te luftes kunder varferise. Sistemi i ri i finances Islame bazohet mbi dy principe Mudareba dhe Mushareka. Strumente te tjera “neutrale” si Murabeha (aty ku banka luan rolin e ndermjetesit duke blere vete makinare te cilat i duhen klienteve te saj dhe ja shet me pas atyre duke realizuar nje fitim te sajin), do te mund te luanin nje rol kalimtar i cili do t’i lejonte bankave te realizonin nje fitim teksa presin perhapjen e perdorimit te finances me pjesmarrje.
Edhe shperndarja e fitimit te krijuar nga depozitat bazohet mbi principin e ndarjes ne menyre te barabarte si te humbjes ashtu edhe te fitimit. Llogarite e kursimit ndajne fitimet e tyre ne baze te aktivit te grumbulluar nga institucioni dhe llogarite e investimeve te destinuara per te financuar sipermarrje ekonomike te vecanta ndajne fitimit e krijuar nga keto investimet. Nese e shohim nga pikepamja laike mendohet se nuk te ngushellon fort fakti se garantet e vetem te ketyre koncepteve te virtytshme jane autoritetet fetare te cilat vigjelojne mbi virtytet e bankave Islamike, te njejtat qe vigjelojne dhe ne therjen e rregullt te kafsheve sipas parimeve Islame. Por perballe katastrofes ekonomike te shkaktuar nga spekullatoret, pranojme se nuk do te na vinte keq edhe nese Papa ketu ne perendim t’i rikthehej tradites kishtare edhe ne kete fushe duke denuar ato qe luajne kumar me te ardhmen tone.
http://www.islam-online.it/econ_isl.htm
http://www.ariannaeditrice.it/articolo.php?id_articolo=17883
Perktheu :Vajada Keçi Manjani
EKONOMIA GLOBALE DO TE SHPETOHET NGA FINANCA ISLAMIKE?
Le te udhetojme pak ne kohe: Prill 2010
Nje ndihme e pa pritur mberrin nga vendet arabe per te ndalur krizen e likuiditetit qe po terheq ekonomine perendimore ne gremine. Financa Islamike e cila per arsye fetare e ndalon spekullimin nuk eshte prekur nga infeksioni i kredive per shtepi i cili pushtoi Shtetet e Bashkuara. Ndihma ofrohet ne kembim te shitjes se naftes ne euro per te kompensuar efektet e zhvleresimit te dollarit. Ja ku kryeqytetet evropiane pranojne me mjaft entuziazem kete propozim, ndersa Shtepia e Bardhe per arsye thjeshte ideologjike, preferon t’iu leshoje bankave kineze asetet e saj, banka te cilat jane tashme prej vitesh kreditoret kryesore te Shtepise se Bardhe. Keshtu, ne Bruksel dekretohet se: qe ketej e tutje do te kremtojme se basku me muslimanet mbylljen e Ramazanit ne shenje mirenjohjeje...
Fantashkence? Ne fakt kemi ecur pak perpara me parashikimin tone...ndaj le te kthekemi ne te tashmen. Behet fjale per pak muaj me pare, ne shkurt te 2008 kur ne mes te krizes se kredive per shtepite qe zuri Shtetet e Bashkuara, ne Bahrejn, nje nga shtetet me te pasura te Gjirit Persik u organizua nje summit mbi financat Islamike.
Pikerisht ate dite, ne menyre befasuese guvernatori i bankes qendrore Rashid el Maraxh dha nje deklarate per gazetaret e agjensise se lajmeve REUTERS ne te cilen tha:
“ …Biznesi i financave Islamike nuk eshte prekur nga pasojat e krizes se huave Subprime (hua teper te rrezikshme te karakterizuar nga nje perqindje interesi dhe rrezikshmeri e larte - wikipedia sh.p). Perkundrazi, kriza e kredive mund te favorizoi perhapjen edhe jasht tregjeve te Gjirit Persik apo atyre Aziatike te prodhimeve financjare ne perputhje me parimet Islame...”
Mbas kesaj deklarate tronditese, guvernatori ilustroi te dhenat e fundit te mbledhura nga instituti bankar Abcb.bh sipas se cilave vlerat e paketave BOND dhe vlera e huave te te cilat jane ne perputhje me rregullat e Kur'anit arrijne 5 miliard dollare.
Keto shifra jane me se te besueshme. Shume analiste parashikojne se ne vitin 2010 fondet ne perputhje me rregullat e Islamit do te gjenerojne nje xhiro e cila do te kape shifrat e qindra miliardave dollare, vlere e cila do te rritet çdo vit me nga 15%. Ky biznes pothuajse nuk u perfshi fare nga kriza e kredive per shtepi e cila preku ShBA-n.
Guvernatori i Bankes Qendrore te Bahrejnit iu pergjigj me miresjellje gazetareve te habitur nga keto rezultate:
“Feja jone, i ndalon huate e bazuara ne interes, apo ne tregetine e borxhit, çdo produkt financiar duhet te jete transparent dhe mbi te gjitha duhet te perputhet totalisht me rregullat Kur'anore.”
Investitori musiman kurrsesi nuk mund te bleje produktet financiare komplekse, si per shembull famekeqi “ colaterized debt obligation” i cili paraqitet enigmatik dhe i pa kuptueshem. Njeri prej shkaktareve kryesore te furtunes qe solli uragani subprime ne Amerike.
Ne vitin 2007 Arab Banking Corporation (Abcb.bh) pesoi humbje te konsiderueshme per shkak te titujve subprime, humbje qe arriti ne 38%. Kjo krize perfshiu pjesen e sherbimeve tradicionale te ofruara nga kjo banke dhe kurrsesi nuk preku llojin e ri te sherbimeve financjare , ato ne perputhje me ligjet Kur'anore. Sherbime qe banka Abcb.bh ka vene ne dispozicion te shume klienteve te saj sikurse kane bere dhe shume banka te tjera.
Pra akoma nuk kemi arritur ne kolapsin imagjinar te ilustruar ne fillim te ketij shkrimi, por mund te themi fare mire se financa boterore vazhdon te dobesohet nderkohe qe fenomeni i ri i finances islamike tashme eshte mjaft i konsoliduar, te pakten sa per te terhequr vemendjen e Perendimit.
Behet fjale per rreth 200 institucjone financiare, me rreth 400 miliard dollar fonde, te cilat rriten me nje ritem vjetor prej 20% nga te dhenat e tre vjeçarit te fundit, kjo duke detyruar institucionet te vendosin tregues te posaçem per to; si shembulli i “Down Jones Islamic Index”. Behet fjale per nje miliard e gjysem musliman te perhapur ne te gjithe planetin.
Ky zhvillim i pa pritur vjen per pasoje e shume faktoreve. Ne fillim ishte Arabofobia e post 11 Shtatorit e cila shtyu shume muslimant te terheqin kapitalet e tyre nga bankat e ShBA duke i investuar gjetke. Kujtojme qe sasia e ketyre kapitaleve u rrit ne menyre eksponenciale pas vales se ngritjes se çmimit te naftes. Me pas erdhi renia e menjehershme e dollarit dhe ne fund kriza e kredive te shtepive. Kjo e fundit shkaktoi nje arrati te menjehershme te kapitalit nga tregu imobiliar ne kerkimin frenetik te vendeve me te sigurta per depozitimin e parave. Dhe ja ku “fondet e Kur'anit” dalin ne menyre te papritur si vendi me i mire per kete qellim.
Ajo çka me teper te ben pershtypje eshte se vendet islamike kane arritur te bejne nepermjete fese ate çka vendet perendimore nuk arriten te bejne me ane te etikes: Ndertimi i nje sistemi financiar te shendoshe, i lidhur ngushte me realitetin produktiv dhe te jene te mbrojtur nga infeksioni i ekonomise kriminele. Loretta Napoleoni ne librin e saj “Ekonomia maskareshe, ana e erret e nje rendi te ri boteror”, pohon se : “Financat Islamike nuk pranojne institucjone si hadge founds apo private equity te cilat meren me shume fishimin e parave duke i spostuar drejt investimeve me rrisk dhe rendiment te larte.
Paraja, nje mjet i prodhimtarise ! Keshtu paten pohuar fillimisht Adam Smith dhe David Rikardo. Ky parim gjendet i ngurosur edhe ne Sukuk, obligacjonet Islamike te cilat duhet te jene te lidhura me investimet reale. Nje shembull eshte ndertimit te nje autostrade me pagese te cilat nuk kane mundesi te kene qellime spekulative.
Per me teper rrespektimi i konceptit te” haramit” jo vetem qe garanton se aktivitetet financiare te ushqyera nga parate tona te mos i afrohen aktiviteteve si prodhim-shperndarja e alkoholit , duhanit apo mishit te derrit. Por ka te bejne edhe me aktivitete te tjera te cilat Kur'ani i ndalon, si trafikimi i armeve, kumarit apo pornografise. Ketu bien dakord dhe shume laike apo besimtare te feve te tjera. Por kete shume pak banka perendimore e garantojne. Siç dihet gjer ne fund te mesjetes edhe krishterimi e denonte fajden e cila ishte mareveshja per pagimin e nje huaje me interesa te pa perballueshme dhe shpesh here abuzive.
Thenia e famshme aristoteliane “paraja nuk mund te gjeneroj parene” zuri nje vend te rendesishme ne koncilin e dyte te Lionit me 1274. Ne te u ndalua kategorikisht fajde-ja duke e konsideruar si shitja e parave dhe marja e fitimit te saj ne nje moment te dyte, sipas pjesemarresve te ketij koncili marrja e interesit nuk mund te justifikohej nga “kalimi i kohes” duke qene se ne ate epoke “koha“ konsiderohej si prone publike e cila nuk mund te shitej apo blihej. Ndaj kjo u konsiderua si mekat sado te ishte perqindja e interesit.
Ky ndalim aristotelian dhe evangjelik u harrua me perhapjen e tregjeve ne te gjithe boten ndaj me kalimin e kohes ai mbeti vetem ne Islam.
Ne 1970 u krijua Organizata e Konferences Islamike (OKI) me qellimin kryesor bashkimin e vendeve muslimane ne shume aspekte.Ne kete menyre u kthyen ne plan te pare çeshtjet qe kane te bejne me ekonomine islame duke bere te mundur perhapjen masive te institucioneve kerkimore ne kete fushe.
Puna qe kerkohej nga keto institucione nuk qe aspak e thjeshte, behej fjale per pershtatjen e nje sistemi mesjetar nje ekonomie dinamike dhe globale qe po perjetonte nje perhapje marramendese.
Nderkohe qe ekonomistet dhe komentuesit e Kur'anit benin perpjekjet e tyre per te arritur ne nje zgjidhje, çmimi i naftes katerfishohej. Konferenca e rradhes e OKI ne 1974 vendosi te themelonte Banken Islamike per Zhvillim. Institucion ky me qender ne Gedda, i cili vuri themelet e nje sistemi per ndihmat e ndersjellta te bazuara mbi principet Islame, sistem ky i cili paraqitet ne ditet e sotme si mjaft i konsoliduar.Ne 1975 u themelua per here te pare ne Dubai nje banke private me principe Islame, ajo u quajt Dubai Islamic Bank. Kjo solli nevoja te reja si ajo e themelimit te nje shoqate nderkombetare per vendosjen e normave gjenerale dhe monitorimin e interesave te perbashketa.
Pakistani qe vendi i pare i cili dekretoi islamizimin e te gjithe sistemit bankar ne 1979, shembull i ndjekur menjehere nga Sudani dhe Irani. Tashme u be e qarte juristeve musliman se kish ardhur koha te pershtatej tradita pre-kapitaliste nevojave te shoqerise bashkekohore.
Duket se feja Islame eshte shume e favorshme karshi tregtise, para revelates hyjnore Profeti i Islamit e ushtronte vete kete si profesion.
Shprehja e Aristotelit kushtezonte fitimet e finances se “paster”. Islami ndalon veçanerishte “RIBA”-ne, fjale e perkthyer si “kamate” ne realitet do te thote “shtese”. Ne pergjithesi bien ne sy kontradiktat lidhur me interpretimin e kesaj fjale. Sipas disa dijetareve “riba” i referohet te gjitha formave te interesit fiks ndersa per te tjere dijetar ribaja i referohet vetem interesite te tepert. Ne te vertete, pa hedhur poshte principin e kthimit te parave te dhena hua, Islami nuk pranon anen fikse dhe te paramenduar te interesit si dhe gjithashtu te gjitha aspektet e shfrytezimit te debitorit .
Islami perqafon ndarjen e barabart te humbjes dhe te fitimit. Kjo qe nga fillimet e Islamit , atekohe financa qe aplikohej e shoqeronte figuren e personit i cili merte borxhin me figuren e atij qe e jepte ate. Dijetaret musliman qe meren me financat Islamike me te drejte pohojne se ky sistem i pershtatet me se miri nevojave ekonomike te vendeve Islamike pa lene menjane dhe nevojat e saj morale e fetare. Ne fakt dime qe bakat klasike favorizojne ne dhenien e kredive ato qe posedojne kapitalin apo objekte e hipotekueshme qe lihen si garanci. Ndryshe nga financat Islamike te cilat favorizojne individet e zellshem por me pak fonde per biznes. Islami shton edhe nje dimension tjeter ekonomise, ate te lemoshes. Kjo behet me ane te mena xhimit te zekatit, praktik kjo e cila per muslimanet eshte nje obligim fetar. Bankat islame bartin mbi supe nje tjeter mision, ate te luftes kunder varferise. Sistemi i ri i finances Islame bazohet mbi dy principe Mudareba dhe Mushareka. Strumente te tjera “neutrale” si Murabeha (aty ku banka luan rolin e ndermjetesit duke blere vete makinare te cilat i duhen klienteve te saj dhe ja shet me pas atyre duke realizuar nje fitim te sajin), do te mund te luanin nje rol kalimtar i cili do t’i lejonte bankave te realizonin nje fitim teksa presin perhapjen e perdorimit te finances me pjesmarrje.
Edhe shperndarja e fitimit te krijuar nga depozitat bazohet mbi principin e ndarjes ne menyre te barabarte si te humbjes ashtu edhe te fitimit. Llogarite e kursimit ndajne fitimet e tyre ne baze te aktivit te grumbulluar nga institucioni dhe llogarite e investimeve te destinuara per te financuar sipermarrje ekonomike te vecanta ndajne fitimit e krijuar nga keto investimet. Nese e shohim nga pikepamja laike mendohet se nuk te ngushellon fort fakti se garantet e vetem te ketyre koncepteve te virtytshme jane autoritetet fetare te cilat vigjelojne mbi virtytet e bankave Islamike, te njejtat qe vigjelojne dhe ne therjen e rregullt te kafsheve sipas parimeve Islame. Por perballe katastrofes ekonomike te shkaktuar nga spekullatoret, pranojme se nuk do te na vinte keq edhe nese Papa ketu ne perendim t’i rikthehej tradites kishtare edhe ne kete fushe duke denuar ato qe luajne kumar me te ardhmen tone.
Kryengritja e pikave te shiut
Kryengritja e pikave te shiut
Njerezit kur bashkohen ngrihen ne qiell ndersa pikat e shiut kur bashkohen perplasen ne toke…
Kur avujt e nxehte mbulojne njeri tjetrin,bashkohen here lehtshem here vrrullshem dhurojne gjithe qenien e tyre per te lindur rrèke shiu, se bashku ashtu te qendrojne sa te kene jete.
Avuj te ngrohte,te pa ditur se ku po shkojne e se nga ku jane nisur.
Dikush nga nje siperfaqe e lemuar oqeani, dikush nga balli i djersitur i nje gruaje shtatzene, dikush nga lotet e ndonje femije qe po jep shpirt .Dine vetem te avullojne,kjo eshte jeta e tyre monotone.
Ne qiell shef shume te tilla,aq te imta te pa njohura,pa identitet.
Te dorezuar e lene veten te terhiqen lart ne qiell,pa fuqi per te lavizur,nuk e komandojne dot veten,sikur jeta tyre nuk ka kuptim,sa gjera nuk dine.
Sa me shume te ngjiten lart ne qiej aq me shume takohen me njera tjetren.Ne anonimat tregojne historite e tyre te dhembshme,historite e tyre te gezuara dhe ato pa histori heshtin.Aty rruges, njifen se nga vijne ne çbote kane jetuar e kuptojne se edhe pse jane larguar ata,bota me siguri nuk ka ndryshuar.Sa pishman u pat mbetur ai pasivitet po ato mund te kthehen!
E kthehen, te kete here te bashkuar te tere, te dalin nga anonimati,te bashkohen e te fuqishem te ndryshojne diçka.Ti tregojme botes se kush jan ,ta ringjallin ate e me pas bota do te njoh,do te kuptoj,do te ndryshoj...
Te bertasin ulerasin ne nje ze te gjithe mbase do t’i ndegjojne!
-Ejani te bashkohemi te biem vrrullshem permbi bote!
Rreke shiu te disiplinuara si ne rreshtat e ushtrive,te lindura te bashkuara plot kurajo e eufori,kalojne skajet e qiellit !Formojne shkrepetimen bubullimen formojne shiun edhe bresherin bien mbi bote pa pushim.Te bertasin ulerasin keshtu do t’i ndegjojne!
Erdhi çasti i shume pritur merni forca miqt e mi pergatituni se perpara eshte toka dhe pak ja dhe pak… heshtje.
Ne fakt ndryshoi gjithçka... bota hapi çadren.
Njerezit kur bashkohen ngrihen ne qiell ndersa pikat e shiut kur bashkohen perplasen ne toke…
Kur avujt e nxehte mbulojne njeri tjetrin,bashkohen here lehtshem here vrrullshem dhurojne gjithe qenien e tyre per te lindur rrèke shiu, se bashku ashtu te qendrojne sa te kene jete.
Avuj te ngrohte,te pa ditur se ku po shkojne e se nga ku jane nisur.
Dikush nga nje siperfaqe e lemuar oqeani, dikush nga balli i djersitur i nje gruaje shtatzene, dikush nga lotet e ndonje femije qe po jep shpirt .Dine vetem te avullojne,kjo eshte jeta e tyre monotone.
Ne qiell shef shume te tilla,aq te imta te pa njohura,pa identitet.
Te dorezuar e lene veten te terhiqen lart ne qiell,pa fuqi per te lavizur,nuk e komandojne dot veten,sikur jeta tyre nuk ka kuptim,sa gjera nuk dine.
Sa me shume te ngjiten lart ne qiej aq me shume takohen me njera tjetren.Ne anonimat tregojne historite e tyre te dhembshme,historite e tyre te gezuara dhe ato pa histori heshtin.Aty rruges, njifen se nga vijne ne çbote kane jetuar e kuptojne se edhe pse jane larguar ata,bota me siguri nuk ka ndryshuar.Sa pishman u pat mbetur ai pasivitet po ato mund te kthehen!
E kthehen, te kete here te bashkuar te tere, te dalin nga anonimati,te bashkohen e te fuqishem te ndryshojne diçka.Ti tregojme botes se kush jan ,ta ringjallin ate e me pas bota do te njoh,do te kuptoj,do te ndryshoj...
Te bertasin ulerasin ne nje ze te gjithe mbase do t’i ndegjojne!
-Ejani te bashkohemi te biem vrrullshem permbi bote!
Rreke shiu te disiplinuara si ne rreshtat e ushtrive,te lindura te bashkuara plot kurajo e eufori,kalojne skajet e qiellit !Formojne shkrepetimen bubullimen formojne shiun edhe bresherin bien mbi bote pa pushim.Te bertasin ulerasin keshtu do t’i ndegjojne!
Erdhi çasti i shume pritur merni forca miqt e mi pergatituni se perpara eshte toka dhe pak ja dhe pak… heshtje.
Ne fakt ndryshoi gjithçka... bota hapi çadren.
Me i dashur se njeriu i dashur
| Me i dashur se njeriu me i dashur,namazi. E din, s’mund te jetoj me dot pa ty. Ne perberesit e gjakut tim tashme je dhe ti. Nuk mund te pershkruaj dashurine qe ndjej kur ne mendje me kalon emri yt,çdo çast. Lum dita qe te njohta. Imagjinoj rikujtoj perjetoj lumturine ne momentet qe qetesohem kur jam me ty. Dhe ja, sekretet e papershkrueshme marin trajten e heshtjes,me sigurine e plote qe ti tashme i din. Dashuri e pandashme, embelsi e papershkrueshme Ah çfar durate me ka bere Zoti im me ty. Sapo te kujtoj buzeqesh lehtshem ,çfar ndjej veç Krijuesi e din. Doja te te thoja qe me mungon,me ka mar malli shume per ty,po ti e din,e pret qe une te vij e une dua te vij,e gjithme do te vij,prandaj te kam. Trupi im te ngrihet nga shtrati, te ndez driten te lag gjymtyret e te ve ballin ne sexhde!At’here kur askush nuk me sheh.Sa me ka mar malli per ty.Shpirti po me shperthen nga trishtimi,perqendrimi i tij eshte bere aq i larte e i rende,si gur qe me peshon nga brenda e lotet marin e rrjedhin nga syte. Ti je shpetimi im ,je qetesia ime ,si mund te jem e plote kur nuk te kam,si mund te kem gezim kur nuk je me mua sepse kur kam gezim e ti nuk je,shpirti im nuk gezon,te betohem sepse ate e ploteson veçti. Te kam thene,po ti e din,mua nuk me interesonje pikellimet ne jete sepse je forca ime me e madhe ,je siguria dhe trimeria imeqe me ty ngul kembet fort ne toke e hedh hapin e sigurt.At’here kur balli im eshte ne sexhde,prej teje mar force.Drite e syve e me shume se aq.Shpetim i zemres e me shum se aq.Te ka m thene qe te dua,te kam thene qe kam nevoje per ty,me ty do ta kaloj kete jete,me ty do te ringjallem perball Krijuesit tim,do te te mbaj per dore ne diten e gjykimit..stolia ime...shpetimi im. Te lutem behu deshmitar i sinqeritetit tim,thuaji Krijuesit qe une u fala,behu misherim i bindjes sime thuaji Krijuesit qe une u fala...Ti besoj ty lutjet e mia dorezoja Krijuesit tim,Ai nuk eshte larg,e ti je me mua. |
Iken koha
Iken koha, dhe bashke me nje ngjyre siç je ,nje tjeter pas pak do te vij.
Ndalohet ne mendje nje kujtim,nje premtim i harruar.
Ku jetojme ? Ne nje mjedis te huaj jemi te huaj.
Nje i urte pat thene se njeriu eshte bere prej dheut ku do te varroset,s’ka rendesi se ku ka lindur,rendesi ka ku do te vdese,me cilin dhe do te behesh nje.Kujt i jep rendesi ne kete jete,kujt drite i gezohesh?çfar te ben te buzeqeshesh me gaz?Ja ulur ne nje erresire…te kujtoj.
Diten kur do te varrosesh te premtoi se nuk do te qesh,te pata thene.Te premtoi se mendja ime do te perqendrohet vetem tek ty.Sa grade te eshte ftohur trrupi,sa e zbehte je bere e sa je nxire.
Te premtoj,do te ulem ne nje cep e do te te kujtoj,buzeqeshjen tendo do kujtoj,e do te shoh rreth e rrotull meje se kush po buzeqesh sot.Aty do ta dua heshtjen mu sikur ti je heshtur tashme.
Çfar po mendon?Po kujton jeten tende ,aty i mbuluar me qefin?Dhe une jeten tende po kujtoi.Jam ulur ketu ne nje cep qe premtimin te ta mbaj qe at’here kur i fika dritta gjendjes tende te ti ngjaj.
A thua brenda meje s’ka me ndjenja ,e menda t’me jet e mpire,ndoshta zemra me ka plasu ashtu siç te plasi ty ! Nuk ndiej gje,nuk ndiej gje dhimbje,sa çudi..Qe kur te pash te fikur e te tjeret te qanin me oii,une buzeqesha siç te pata premtuar.Kur te mbaja doren tende ende te ngrohte e ne vesh te kujtoja:-Kurajo zemer,pas pak do te vij engjelli do te te mar shpirtin,te kujtohet si te pata thene?Shpirtin do te ta mbledhin,e engjej te tjere do ta çojne lart ne qiej.
Me sy buzeqeshes me pohoje e lusje Zotin dhembjet te te mbaronin,ja mbaruan, ketu.
Ah shpresoj motera ime te te ken mbaruar dhembjet ketu.
Naten e mbremshme ndenjem prap bashke,e ti prap me buzeqeshje,teksa mbi qefinin tend te perserisja suret qe te premtova ato qe aq shume i doje ti,i kishe aq per zemer.
Buzeqeshje kur te thoja,-Motra ime muslimane!,nuk ta kish thene njeri me pare,e di.
Jam ulur te te kujtoj,siç te pata premtuar.
Roja jote u bera siç te pata premtuar,te mos vajtonte kush mbi koken tende,ai qe mendjen do ta shkrinte me dhembjen.
Motra ime,nuk te lava dot une, ballin me ere te mire nuk ta leva une.Sa i ftohte ishte bere balli yt kur e putha per here te fundit,poshte tij kane rrjedhur shume lot per dashurine ndaj Zotit tone,me kujtohet...
Te premtoja dhurata kur te ishe ne boten e varrit,ti do t’i njihje qe ishin te miat,ato sure do te te dergoja,pikerisht ato qe doje ti.
Te dyja do te takohemi perseri ne ate fushe te gjer ne ate dite te veshtire.
Jam ulur ketu ne nje cep,per Zotin po mbaj premtimin.
Ndalohet ne mendje nje kujtim,nje premtim i harruar.
Ku jetojme ? Ne nje mjedis te huaj jemi te huaj.
Nje i urte pat thene se njeriu eshte bere prej dheut ku do te varroset,s’ka rendesi se ku ka lindur,rendesi ka ku do te vdese,me cilin dhe do te behesh nje.Kujt i jep rendesi ne kete jete,kujt drite i gezohesh?çfar te ben te buzeqeshesh me gaz?Ja ulur ne nje erresire…te kujtoj.
Diten kur do te varrosesh te premtoi se nuk do te qesh,te pata thene.Te premtoi se mendja ime do te perqendrohet vetem tek ty.Sa grade te eshte ftohur trrupi,sa e zbehte je bere e sa je nxire.
Te premtoj,do te ulem ne nje cep e do te te kujtoj,buzeqeshjen tendo do kujtoj,e do te shoh rreth e rrotull meje se kush po buzeqesh sot.Aty do ta dua heshtjen mu sikur ti je heshtur tashme.
Çfar po mendon?Po kujton jeten tende ,aty i mbuluar me qefin?Dhe une jeten tende po kujtoi.Jam ulur ketu ne nje cep qe premtimin te ta mbaj qe at’here kur i fika dritta gjendjes tende te ti ngjaj.
A thua brenda meje s’ka me ndjenja ,e menda t’me jet e mpire,ndoshta zemra me ka plasu ashtu siç te plasi ty ! Nuk ndiej gje,nuk ndiej gje dhimbje,sa çudi..Qe kur te pash te fikur e te tjeret te qanin me oii,une buzeqesha siç te pata premtuar.Kur te mbaja doren tende ende te ngrohte e ne vesh te kujtoja:-Kurajo zemer,pas pak do te vij engjelli do te te mar shpirtin,te kujtohet si te pata thene?Shpirtin do te ta mbledhin,e engjej te tjere do ta çojne lart ne qiej.
Me sy buzeqeshes me pohoje e lusje Zotin dhembjet te te mbaronin,ja mbaruan, ketu.
Ah shpresoj motera ime te te ken mbaruar dhembjet ketu.
Naten e mbremshme ndenjem prap bashke,e ti prap me buzeqeshje,teksa mbi qefinin tend te perserisja suret qe te premtova ato qe aq shume i doje ti,i kishe aq per zemer.
Buzeqeshje kur te thoja,-Motra ime muslimane!,nuk ta kish thene njeri me pare,e di.
Jam ulur te te kujtoj,siç te pata premtuar.
Roja jote u bera siç te pata premtuar,te mos vajtonte kush mbi koken tende,ai qe mendjen do ta shkrinte me dhembjen.
Motra ime,nuk te lava dot une, ballin me ere te mire nuk ta leva une.Sa i ftohte ishte bere balli yt kur e putha per here te fundit,poshte tij kane rrjedhur shume lot per dashurine ndaj Zotit tone,me kujtohet...
Te premtoja dhurata kur te ishe ne boten e varrit,ti do t’i njihje qe ishin te miat,ato sure do te te dergoja,pikerisht ato qe doje ti.
Te dyja do te takohemi perseri ne ate fushe te gjer ne ate dite te veshtire.
Jam ulur ketu ne nje cep,per Zotin po mbaj premtimin.
E din..
E din, nje dite po pyesja veten,se per çfare ka nevoj nena ime.
Me erdhi keq dhe u gezova,sa e thjeshte qe ishte,per gjithcka qe kam nevoje dhe une.
Ne jemi njelloj,ne mos njelloj jemi shume te ngjashme.
Te njejtin karakter te njejtin personalitet,me moshe te ndryshme e me fytyr te ndryshme.
Ajo eshte nena ime,une jam nena ime e vogel une jam gjysma e saj ,ose treçereku i saj.
Ajo ka nevoje ,per ate çka une kam nevoje,ajo don dashuri,dhe nese eshte e merzitur,me don mua.
E din,nje dite po rrija ne heshtje,po kur qan nena ime?
O Zot ajo eshte e imja,ajo kurr s’duhet te qaj,perse qan ajo.
Nuk duroj dot,nuk mban dot lekura ime te rrenqethuren e till
Ish nje drridhje shume e forte,ajo ka nevoj per çka kam nevoje une,
Te kujtohet kur ishe e vogel,ne vend qe te me puthte me merte ere.
Rrinte heshtur mbi lekuren time,e psheretinte ...ah sa mire.
E din,sot kur e shoh,ah lum si syte e mi,çfar vegimi perrallor
O Zot,se kur me the Ti per te te kisha meshire meshire a kish ne syte e mi?
Une nuk e di Se çte merzit,per mua eshte normale,ti s’do te me lesh.
Ti do te jesh gjithmone me mua madje e di qe s’do te flesh
A po abuzoj me ty? Po ty s’te ngel hatri sado qe te merzis
Prap ne mua do te kthehesh e une tek ty e rrugen perseri ta nis
Ti me pe duke u lindur une te shoh duke u shuar
Me erdhi keq dhe u gezova,sa e thjeshte qe ishte,per gjithcka qe kam nevoje dhe une.
Ne jemi njelloj,ne mos njelloj jemi shume te ngjashme.
Te njejtin karakter te njejtin personalitet,me moshe te ndryshme e me fytyr te ndryshme.
Ajo eshte nena ime,une jam nena ime e vogel une jam gjysma e saj ,ose treçereku i saj.
Ajo ka nevoje ,per ate çka une kam nevoje,ajo don dashuri,dhe nese eshte e merzitur,me don mua.
E din,nje dite po rrija ne heshtje,po kur qan nena ime?
O Zot ajo eshte e imja,ajo kurr s’duhet te qaj,perse qan ajo.
Nuk duroj dot,nuk mban dot lekura ime te rrenqethuren e till
Ish nje drridhje shume e forte,ajo ka nevoj per çka kam nevoje une,
Te kujtohet kur ishe e vogel,ne vend qe te me puthte me merte ere.
Rrinte heshtur mbi lekuren time,e psheretinte ...ah sa mire.
E din,sot kur e shoh,ah lum si syte e mi,çfar vegimi perrallor
O Zot,se kur me the Ti per te te kisha meshire meshire a kish ne syte e mi?
Une nuk e di Se çte merzit,per mua eshte normale,ti s’do te me lesh.
Ti do te jesh gjithmone me mua madje e di qe s’do te flesh
A po abuzoj me ty? Po ty s’te ngel hatri sado qe te merzis
Prap ne mua do te kthehesh e une tek ty e rrugen perseri ta nis
Ti me pe duke u lindur une te shoh duke u shuar
E çjerr nga heshtja
| Zot i Madh mos me ler Te dorezohem une po druaj Jeten ne dore Ti ma merr Ja Rrabbi me te s’po luaj Dikur me erdhi frymezimi Tek sa droja gjat meditimit Ne preher e ulur duke mbajtur Librin e madh te perkujtimit Me perplasi me goditi Sa nga duart s’me rreshkiti Me dha ndjenje me drodhi shpirte Kur me verboi me ate drite Lagur fleteve prej lotit Meditim kur isha humbur Meditim kur shpresoja Te prisja jeten me te lumtur Te hesht ngadale te hesht pa gaz Te rrij ne heshtje a te bertas Te hesht amani te mos e marin Lerm sa te vij goditja varrit Se nje dite do te vij veç drite Se do te kete aq shume drite Se i verberi do te nis te shikoj E memeci te kendoje E kur do te jete ajo dite Libri thote duhet me prite Ku do te jem une ate dite Librat e mi te nxjerrin ne drite T’mi nxjerre librat e une ti shoh T’mi shohe bota e te mi njoh T’me njoh çdo veper e çdo mendim Ne heshtje te pres gjykimin tim Do te vij kjo dite ja Rrabbi im Ku do te jem une ne ameshim? Ku do te jem pas dites se varrit A ne driten Tende a ne drite te zjarrit |
Loja e kohes
| Loja e kohes Sot ishte neser ,dje Neser do te behete sot, neser Sot do te behet dje, neser Sot jeton te djeshmen,me kujtime E tashmja nuk egziston Ne çdo sekond jeton te nesermen Çdo sekond behet dje,kur kalon Ne mendjen tone eshte koha S’do te thote qe eshte si ne mendjen tone Them se koha na mer me vete Them se koha eshte jeta jone Vetem ne jetojme me kohen Kush prej gjallesave te tjera e ben Kur Zoti jon na krijoi mendjen Vendosi ne te edhe kohen |
çte mendoj per ty
| Te pyeta-Per ty si jam ? Si nje kristal je trasparent Dhe kur me vete une te mar Leshon ndricim e rrezet vetè E une lehtshem tu pergjigja Ti je si hena mbas nje reje E kur henen e fsheh dhe mali Drita ime ze bien e zbehet Mos u merzit e mira moj Se sado larg te qendroj dhe mali Se sado drite te fshehi hena Prap ke ty ajo drite do te ndali Po buzeqeshja une ngadal Moj hene e bukur ke te drejt Se shiu per ne eshte meshire Kur lehtshem rete i zen e tret Sa vjen toka rrotullohet E hena nje dite do jete mbi mal Naten e bukur do te erresohet E drita e saj do te te zer ngadal Do te te zer ty e vetmja drite Qe per se largu ka udhetuar Qe ka pritur me mijra vite Veç ne ty per tu qetesuar Miresi pra jane keto rete Zoti shtofte miresine e tyre Se pas çdo reje qe fshihet hena Do te vije dita do dal ne krye |
Ate nate per ate qe e ben te Arte
Eshte nate e thyer,e heshtur pa veta
E ngrysem e zhgenjyer se nuk erdhe u trreta
E nismen menjanonte heshtjes i linte vend
E une nis e shkruaj e shkruaj pa rend
Duhet te ishe ti te te flisnja perçarte
Te me vinte zor per nje maj e nje mjalte
Te me thoshe ne heshtje boll mè se na plase
Ku e ke fjalen e gjore hidhe tutje perplase
Ne heshtje zhgenjehem ne heshtje buzeqesh
Ne mendimet e mia ti pa reshtur ngerdhesh
E flas per ty e per ty te te flas
Ne gjum te te le e me te te godas
Te ngrihesh te nesermen pa mish e pa shpirt
Ti mendon se prej meje do te ikesh nje dit
Do te ikesh i vdekur se gjall te te lej
Ne zemer i prekur me lekuren pertej
Ta bej dhe une si ty ja te flas me vete
Te te le me gjume ne sy te lundrosh neper dete
Te te zgjoj ne mes te nates aty ku s’me njef me mua
Te therrasesh emrin tim duke pyetur a je zgjuar
E ngrysem e zhgenjyer se nuk erdhe u trreta
E nismen menjanonte heshtjes i linte vend
E une nis e shkruaj e shkruaj pa rend
Duhet te ishe ti te te flisnja perçarte
Te me vinte zor per nje maj e nje mjalte
Te me thoshe ne heshtje boll mè se na plase
Ku e ke fjalen e gjore hidhe tutje perplase
Ne heshtje zhgenjehem ne heshtje buzeqesh
Ne mendimet e mia ti pa reshtur ngerdhesh
E flas per ty e per ty te te flas
Ne gjum te te le e me te te godas
Te ngrihesh te nesermen pa mish e pa shpirt
Ti mendon se prej meje do te ikesh nje dit
Do te ikesh i vdekur se gjall te te lej
Ne zemer i prekur me lekuren pertej
Ta bej dhe une si ty ja te flas me vete
Te te le me gjume ne sy te lundrosh neper dete
Te te zgjoj ne mes te nates aty ku s’me njef me mua
Te therrasesh emrin tim duke pyetur a je zgjuar
Pa i thene gje asnje sjpirti...as njerit... as ty
| Figura ,eshte ajo qe e shoqeron njeriun me gjat seç e shoqeron vete shpirti i tij. Trupi mund te jete i tretur ne gropen e varrit por figura e tij mund te vazhdoi te jete nder shekuj me lavdi apo nder shekuj nen terr te plote dhe harrese nen pluhurin e arkivave ku shenohen emrat e te vdekurve. Njerezit qe jane te perqendruar vetem ne jeten e kesaj bote, jane shume te shqetesuar per imazhin e tyre dhe per ate figure dhe shenje qe mund te len ne histori, qe emri i tyre te mos vdes me vdekjen fizike. Ndersa nje musliman , nuk mendon se figura e krijuar ne kete dunja perkon vetem me realitetin e individit, sepse mundet qe nje person ne dukje te jete i mire dhe i mbare por ne realitet ben vepra te njerezve te keqin tek sa fshihen syve tenjerezve. Kurse per besimtarin qe eshte i paster si kristal, prap figura e tradheton,ai nuk e komandon dot ate, pikerisht sepse ne kete rast ajo ka te beje me zebra. NEse besimtari eshte i mire i sinqerte i dashur dhe i devotshem i cili nuk ben ndonje veper kushedi se çfar per te len shenje ne zemrat e njerezve , me kete merret vete Allahu, ai qe ka ne dore zemrat e tyre . Nese Allahu xh.sh e don dike Ai e urdheron çdo krijese ta doje ate dhe çdo zemer do ta mbai mend gjer sa te jete gjalle. Po nese besimtari nuk eshte i devotshem, pasiv , nje njeri normal ne pamje te pare , pra faktor te brendshem keto qe kane lidhje pikerisht me zebre, ne menyre direkte ndikojne ne figuren e tij. Edhe pse nuk ben mekate te medha apo te renda , ne syte enjerezve eshte nje njeri normal qe nuk i ben keq askujt, prap nuk ben figure te mire. Sepse tham qekjo ka lidhje me zebre. Nese Allahu nuk e don ate individ atehere asnje krijese nuk do ta doje ate, edhe pse ai perpiqet qe ta permiresoi imazhin e tij me fjale dhe vepra te pelqyeshme, qe arrijne vetem ne vesh e jo ne zemer, do te deshtoi. E do te tregoi se ai i jep rendesi figures se tij ne kete jete dhe neglizhon ate te botes tjeter qe ka ne thelb Allahun dhe gjykimin e Tij per ate individ. Duke bere ne kete menyre nje gabim te madh. Figura eshte ajo qe me se shumti eshte ne dore te njerezve. Ajo mund te manipulohet , te pershperitet mbrapa kraheve , mund te udhetoi edhe me shume se individi te perflitet dhe nuk kontrollohet dot. E vetmja gje qe mund te kontrollosh ne kete situate jane veprat dhe duate ne drejtim te Atij qe ka ne dore zemrat. Qe mesazhi i manipuluesit te mos arrij ne zemer por te mbesi veç ne vesh apo ne ajer, dhe te shpresoi se justifikimi qe Allahu e ka bere obligim per njeri tetri te mbizoteroi perpara manipuluesit e dashakeqit. E te shpresoi se ndalimi qe Allahu i ka bere thashathemin dhe te coluri mbas kraheve te mbizoteroi kunder shpifesit dhe atij qe kenaqet me te . Dhe ne fund te ket besim ne sinqeritetin dhe me forcen qe kjo i jep veç te thote “ I lança Zotin, qe din me mire gjithçka”. Dhe ky shpirt mire ta vazhdoi ta mbai sopirti e mire edhe ne kete rast . Po a fitohet keshtu lufta kunder shpifesve dhe dashakeqeve? E çfare ka bere Profeti (a.s) nuk e di. Ndoshta duà per triumf te besimtareve. Kur ndodh qe midis besimtareve te ket ostilitet, aleanca, menjanim te njeri tetri, gjykim perpara gjykimit te Allahut. Dhe shpesh here madje edhe vendosje nese ndonjeri meriton rrizk apo jo. Shume here shume musliman jane te pa drejte. Shume here shume musliman jane te pa fuqishem kunder pa drejtesive te tyre gjer sa shperthejne ne renkim “ O Zot i Lança Zotin” per te shuajtur vuajtjen shpirterore. Ne realitet eshte demtuar vetem figura e ketij njeriu , perse pra ky demtim sjell kete vuajtje? A mos eshte sprove, qe njeriu do te sprovohet edhe ne figuren e e tij; pra figura reale apo fiktive e ketij individi. Perse vuan pra njeriu nga nje demtim subjektiv? A mos eshte kjo nje lloj dashurie per dynjane? Se fundja figura e jashtme vetem dynjas i perket, se ne ahiret do te shfaqet realiteti qe nuk ka nevoje per zbukurime. A mos demtimi i figures se tij araqet demtimin e dynjas se tij? Si reagon ai i devotshmi kur nder njerez i demtohet figura? Vazhdon ne devotshmeri! Nuk i intereson aspak çka mendojne njerezit. Kurse ai qe ka zemren e semure qan se iu demtua imazhi dhe figura duke harruar se kush e ka ne dore ate. Njerezit e kane ne dore qe te manipulojne me ate qe individi nuk ka fuqi , mos e vrit mendjen ,mundohu te mbash aleance me Ate qe mban na dore njerezit. |
mercoledì 12 novembre 2008
femrat muslimane feministe
Kongres i trete nderkombetar ne lidhje me Feminizmin Islamik.
http://www.webislam.com/?idt=11290
Perktheu nga Spanjishtja: Vajada Keçi Manjani
Do te zgjas kater dite, nga data 24 gjer me date 27 tetor ne Barcelon te Spanjes. Diskutimet e pjesmarresve do te zhvillohen ne lidhje me opresionin qe femrat muslimane pesojne nen kontekstin e globalizimit.
Pak dit para nisjes se edicjonit te ri , jemi te interesuar te dime se cili eshte bilanci i kesaj levizjeje e cila nisi te behej e dukshme ne nivele nderkombetare rreth vitit 2005 fal Grupit Islam te Katalines (JIC) shoqate muslimane spanjolle. Interviste me zevendes presidenten Ndeye Andùjar.
Kete vit, shoqata juaj organizon edicjonin e trete te kongresit nderkombetar ne lidhje me feminizmin Islamik e cila do te mbahet nga data 24 gjer me date 27 tetor.
Ne vitin 2005, ne kongresin e pare , denoncuat interpretimet maskiliste te teksteve te shenjta, ne kete menyre, kjo, u paraqit si nje levizje per lirimin e femres muslimane ne nivel nderkombetar. Ne 2006 ne perfundim te edicjonit te dyte , theksohej vendi qe zen feminizmi islam si pjese perberese e feminizmit global. A mund te na thoni se si paraqitet sot ai?
Ndeye Andùjar: Eshte nje pergjigje e nderlikuar, per arsye se na duhet te analizojme nje levizje qe eshte ne zhvillim e siper. Eshte e veshtire te japesh nje pergjigje te thjeshte per kete, kjo per faktin se kemi te bejme me realitete dhe histori te ndryshme qe paraqesin karakteristika te veçanta per se cilin vend. Prandaj na duhet te japim nje pergjigje qe te ket lidhe me kontekstin ku zhvillohet ky Kongres. Por ne te njejten kohe ne te gjithe boten eshte pare e nevojshme te pretendohet nje zbatim i sakte i fes dhe te hedhim tutje çdo diskriminim qe ekziston si i tille, pa baza fetare.
Kundrejt kesaj levizje jane drejtuar shume kritika. Thone se behet fjale per nje levizje te influencuar nga feminizmi perendimor, pretendojn se kjo nuk eshte diçka qe e ka burimin nga islami, dhe gjithashtu nuk eshte pjese e tradites fetare muslimane... Ketu po flasim per kend veshtrimin e atyre muslimaneve qe nuk jane ne dakord me qellimet dhe as me punen e kesaj levizjeje.
Por ne fakt eshte krejt e kunderta, Levizja Feministe Islame ka lindur ne vendet me shumice muslimane si Irani dhe Egjipti, apo ne vende si Malaizia apo te tjera, te tilla si ato te Afrikes jugore ashtu sikurse ne gjeneratat e reja te muslimaneve ne Perendim, ne Evrop dhe Amerike.
Nje gje eshte e qarte ne te gjithe boten, se : femrat vuajne nga diskriminimi dhe padrejtesia. Atehere pra, te kerkojme strategjite me te mira per te arritur ne barazine gjinore.
Qe prej shfaqjes se Feminizmit Islamik, kemi verejtur se ai eshte kuptuar ne dy menyra te ndryshme nga vendet me shumicen e popullsise muslimane:
Menyra pare ka te beje me Feminizmin “Perendimor”, i cili nder parimet e saj ka lirin dhe pretendimin e barazise se te drejtave midis gjinive, dhe kjo mendohet se eshte e mundur vetem duke mbajtur fen menjane. Si i tille eshte nje perceptim laik dhe anti fetar, por jo te gjitha levizjet ne kete fushe jane te tilla. Ky vizjon e paraqet Islamin si nje fe maskiliste, dhe pretendon se per deri sa femrat te mos e lene menjane fen ato gjithmone do te perceptohen si inferiore, me te gjitha stereotipet dhe paragjykimet qe shoqerojne femren muslimane ne shoqerite e sotme.
Aspekti i dyte eshte ai i Feminizmit Arab. Edhe kjo pike ka varjantet e saja, pra nuk behet fjale per nje pozicjon homogjen. Kjo rryme e Feminizmit Arab pretendon te theksoj vleren e larte e te qenurit arabo- musliman dhe denon influencen perendimore ne shoqerine arabe por ne te njejten kohe perkon me feminizmin antifetar qe cekem me lart ,pra, mbi vizjonin e Islamit si fe patriarkale.
Ndersa feminizmi Islamik qe ne promovojme, e ka burimin dhe bazat e tij ne lidhje me ceshtjen e lirimit te femres dhe denimin e fenomenit te perceptimit te fes si misogjene maskiliste , pikerisht duke marre burimin nga tekstet e shenjta. Koncepte keto te cilat jane pjese e pa ndashme e feminizmit global. Etiketa qe e shoqeron ,pra, “Islamik” na lejon qe ta kontekstualizojme. Eshte e mundur qe te pajtojme fen, te drejtat e femrave dhe barazin ndermjet burrit dhe gruas. Ne brendesi te te ciles ka nje shumllojshmeri ndjeshmerish dhe perceptimesh.
Pavaresisht ketyre ndryshimeve qe ekzistojne, perse ky kongres e trajton ne veçanti Feminizmit Islamik ?
N.A : Kjo varet nga menyra se si ne e kuptojme termin “Feminizem Islamik”. Qe prej kongresit te pare, shume musliman ne Evrope menduan se kjo ishte nje risi negative , se feminizmi ne Islam nuk ka egzistuar kurre me pare, se kjo ishte diçka e huaj per Islamin… Kemi ndegjuar komente teper agresive, por mbas nje perjudhe kohore mjaft te shkurter, duke perfshire edhe ato te cilet ishin kundervete ne menyre radikale, e pranuan pak e nga pak kete koncept. Aktualisht shume musliman pranojne faktin se Islami mbron barazine gjinore. Problemi qendron ne strumentalizimin qe i behet kesaj levizje, ky eshte nje rrezik qe mund te paraqitet edhe ne te ardhmen. Disa femra muslimane e perdorin çeshtjen e Feminizmit Islamik, por nuk kan te njejtin kend veshtrim per kete çeshtje dhe nuk mbajne nje qendrim ne perputhje me te. Me duhet te pranoj se kjo paraqitet te jete menyra me e efektshme per ta shkaterruar kete levizje
Çfar duhet te themi ne lidhje me kete?
N.A: Aty ku nuk mbrohet barazia gjinore aty nuk ka feminizem!
Disa gra e perdorin kete shprehje , sepse pohojn se mbron poziten qe Islami i ka dhene femres. Por ketu behet fjal per nje devijim te “Feminizmit Islamik”, dhe ky eshte rreziku. Nuk behet fjal per te qenurit nje femer muslimane, ketu behet fjale per Feminizmin Islamik si nje force me vete. Ketu verghe te kete pak konfuzion; Feminizmi Islamik ndryshon nga Feminizmi Islamist, nese mund ta quaj keshtu. Per shembull, ne Egjipt , kohet e fudit disa femra japin Fetva, dhe kjo eshte nje revolucjon sepse , pa pritmas ,femrak kane nje opinjon te kualifikuar dhe te pranuar publikisht ne lidhje me fen, por per çudi ajo çka ato thone ne keto fetva eshte shume konservatore. Ne kete rast nuk kemi Feminizem Islamik,sepse ajo çka me te vertet ka rendesi eshte çeshtja qe trajtohet ne fjalimet e tyre. Edhe nje burre mund te jete nje Feminist Islamik, sepse ne kete rast nuk eshte e rendesishme se kush flet prej tyre burr apo grua , e rendesishme eshte ajo çka thuhet dhe mbrohet ne ate fjalim.
Pra, ju beni nje dallim midis Feminizmit Islamik dhe Feminizmit Islamist ?
Nga kend veshtrimit im, Feminizmi Islamik nuk eshte nje feminizem. Ne çdo rast, nuk ka ne te nje koncept barazie totale ne te gjitha fushat e jetes: shpirteror, politik, economik, social… Nese flasim per komplementaritet dhe nese pranojme se rregullat jane te vendosura sipas gjinise, kjo mund te themi se eshte feminizem siç e kupton Feminizmi Islamik.
Por ne pergjithesi po iepen sqarime, debatet vazhdojne te shtohen gjithnje e me shume, dhe kufijte midis tyre jane me pak te venitura. Ne aspektin lokal, neper shoqata, femrat bashkohen me njera-tjetren, flasin dhe diskutojne, aty mundohen te organizojne projekte te ndryshme. Kjo mundeson qe ceshtja te ece perpara, edhe pse ka mosmarreveshje. Eshte e qarte qe ka nje mori kend veshtrimesh, por neve na duhet te punojme se bashku, duke perfshire ne pjesmarrje edhe persona te cilat kane kend-veshtrime me teper konservatore , fetar ose jo, keto do te na mundesojne te ecim perpara.
Kongresi i cili do te inaugurohet sot do te perqendrohet ne situatat e shtypjes ne te cilat vuajne femrat muslimane sot ne kontekstin e globalizimit.
Konkretisht, cilat jane keto situata opresioni dhe ne ç’menyre mundet t’i pergjigjet Feminizmi Islamik ketyre problemeve?
N.A: Kjo problematik paraqet dy aspekte te ndryshme: nga njera ane qendron neo liberalizmi me pa barazite socjale , ekonomike dhe politike qe ajo shkakton; dhe nga ana tjeter, aspekti politik me fondamentalizmin qe ai mbart, keto te dyja ushqejne njera tjetren.
Pjesemaresit vine nga te gjitha anet e globit, ky fakt eshte shume domethenes per arsye se ne kete menyre do te nund te formojme nje vizjon gjithe perfshires rreth asaj çka po ngjan neper vendet e tjera.
Per publikun eshte mjaft interesante te kuptoi se cilat jane pasojat e fondamentalizmit dhe integralizmit ne shoqerite tona perendimote.
Nuk behet fjale vetem per nje vizjon lokal ,por per ate çka na lejon te kuptojme se ne çmenyre gjithçka eshte e nderlidhur ne kete bote e globalizuar tashme.
Nga njera ane mund te arrijme ne nje perfundim politik, por gjithashtu edhe ne nje ekonomik: Kritikat rreth neo liberalizmit dhe kapitalizmit te eger. Ne kete Kongres ka shume femra qe marin pjese ne levizjet e per bashketa ne lidhje me anti globalizimin. Ne fakt, çeshtjet me kryesore qe duhen paraqitur jane veprimet qe duhen ndermare per te bere te mundur qe femrat te marin pjese ne jeten ekonomike, dhe ne te njejten kohe te zhvillojme menyra te reja pune, organizime te reja per te mbijetuar ekonomikisht pa qene nevoja te robetohen duhe u kthyer ne skllave te kapitalizmit. Kohet e fundit jane duke u perhapur disa levizje shume interesante ne lidhje me menyrat e ndryshme se si grate mund te mblidhen per te bashkepunuar ne grupe apo edhe kooperativa, te tilla, arrijne te financojne projektet e tyre me mikro kredi… Ato thjeshte propozojne te mos jene te varura ekonomikisht perj burrave te tyre , te kene pavaresi financjare .
Vizjonet qe ne te gjithe se bashku propozojme ne keto kongrese, na bejne te kuptojme se edhe ne vende te tjera ka gra te cilat po mundohet te çojne per para çeshtje te ngjashme. Fal pjese marresve nga vende te ndryshme , ne mund te veshtrojme menyren se si nje çeshtje e cila i ka fillimet e saj ne nje vend mund te shtrihet edhe nen kontekstet e vendeve te tjera.
A kane pasur zhvillim ne praktike dy kongreset e me parshme?
N.A: çdo vend ka reagimin e tij te veçante i cili paraqitet ndryshe nga te tjeret.Per shembull ne Malaizi, shoqata Sisters in Islam ka zhvilluar nje starategji per te nderhyre ne çeshtjet qe kane te bejne me grate. Perdorin medjat e ndryshme per te mare pjese ne debate televisive prej te cilave me pare ishin te parjashtuara. Qellimi i tyre eshte te sensibilizojne popullaten. Ato kane mundur te influencojne ne jeten politike nepermjet paditjeve medjatike, gjithashtu kane arritur te bejne te mundur dhe ndryshimin e disa ligjeve.
Ne Nigeri shoqata Baobab, lufton kunder lapidimit te femrave. Ato ne vend qe te vendosin veten ne vendin e “mbrojtesve te te drejtave te njeriut” , -argumentim ky i perendimoreve i cili ne kete rast prodhon nje efekt ktrejt te kundert-, kane mbledhur nje grup avokatesh dhe specjalistesh te cilet kerkojne argumente ne jurisprudencen islamike per te treguar se eshte me mire falja sesa denimi… Keto jane perparime te cilat nuk kane te bejne drejt pet drejte me kongresin tone por jane levizje qe zhvillohen paralelisht me te.
Veme re se prania e meshkujve ne kongres eshte e kufizuar , ato jane vetem tre pjestar meshkuj. A eshte kjo nje vendim vullnetar i tyre? A mendoni se feminizmi islamik ne fillim duhet te ndertohet pa pranine e meshkujve?
N.A: Sigurisht qe meshkujt zen nje vend te rendesishem ne feminizmin islamik. Drejtuesi i kongresit ne kete rast eshte nje burre. Ne nuk perqendrohemi ne nje feminizem vetem ndermjet femrave, edhe nje mashkull mund te jete nje feminist! Por duhet te kemi parasysh qe neve na nevoitet nje mark, nje tribune ne te cilen grate te mund te te shprehen . Nese do te kishte nje pjesmarrje te madhe meshkujsh ne fund do te gjendeshim ne nje situate te veçante, ne ate rast do te ishin burrat qe do i trajtonin problemet e grave ne vend te tyre. Eshte e nevojshme qe te jete nje moment dedikuar shprehjes se lire te grave. Ne fakt ideali do te ishte mesatarja, nje pjese ku grate te flisnin vete per perçeshtjet e tyre dhe gjysma tjeter te jen meshkuj qe marin pjese ne feminizmin islamik. Por me thene te drejten nuk ka shume specjalist ne kete fushe.
Ne rend te dyte, mendoj se nuk eshte e lehte per meshkujt te pranojne publikisht pjesmarrjen e tyre ne rradhet e feministeve islamik pa pasur rrezikun se nje dite do te gjenden vetem ne kete rruge. Perfshi ketu dhe ulemat me liberal detyrohen te ndryshojne qendrimet e tyre per arsye se pesojne presjone te ndryshme. Edhe pse ne rreth e tyre te ngushte ato mbajne nje qendrim te hapur lidhur me feminizmin islamik , e kan te veshtire ta mbrojne publikisht ate sepse ne shumicen e rasteve behet fjale per shoqeri patriarkale.
Sido qofte kjo nuk eshte nje zgjedhje e jona, do te na pelqente qe te kishte nje pjesmarrje akoma me te madhe te meshkujve ne kete levizje. Nga ana tjeter eshte interesante te veresh se publiku mashkullor ka ardhur duke u shtuar here e me shume ne kongreset tona. Kete vit mund ta vertetojme per here te trete kete fakt. Ne vitin 2005 kishte nje pjesmarrje te madhe te femrave dhe paraqiteshin vetem disa meshkuj. Ne vitin 2006 te pakten nje e treta ishin meshkuj. Kete vit do te shohim nese do te perseritet apo jo ky fenomen. Gjithashtu eshte interesante te veshtrosh vemendjen ne rritje edhe tek meshkujt. Ky nuk paraqitet te jete nje debat vetem ne mes femrave, por eshte nje çeshtje qe i perket te gjithe shoqerise.
http://www.webislam.com/?idt=11290
Perktheu nga Spanjishtja: Vajada Keçi Manjani
Do te zgjas kater dite, nga data 24 gjer me date 27 tetor ne Barcelon te Spanjes. Diskutimet e pjesmarresve do te zhvillohen ne lidhje me opresionin qe femrat muslimane pesojne nen kontekstin e globalizimit.
Pak dit para nisjes se edicjonit te ri , jemi te interesuar te dime se cili eshte bilanci i kesaj levizjeje e cila nisi te behej e dukshme ne nivele nderkombetare rreth vitit 2005 fal Grupit Islam te Katalines (JIC) shoqate muslimane spanjolle. Interviste me zevendes presidenten Ndeye Andùjar.
Kete vit, shoqata juaj organizon edicjonin e trete te kongresit nderkombetar ne lidhje me feminizmin Islamik e cila do te mbahet nga data 24 gjer me date 27 tetor.
Ne vitin 2005, ne kongresin e pare , denoncuat interpretimet maskiliste te teksteve te shenjta, ne kete menyre, kjo, u paraqit si nje levizje per lirimin e femres muslimane ne nivel nderkombetar. Ne 2006 ne perfundim te edicjonit te dyte , theksohej vendi qe zen feminizmi islam si pjese perberese e feminizmit global. A mund te na thoni se si paraqitet sot ai?
Ndeye Andùjar: Eshte nje pergjigje e nderlikuar, per arsye se na duhet te analizojme nje levizje qe eshte ne zhvillim e siper. Eshte e veshtire te japesh nje pergjigje te thjeshte per kete, kjo per faktin se kemi te bejme me realitete dhe histori te ndryshme qe paraqesin karakteristika te veçanta per se cilin vend. Prandaj na duhet te japim nje pergjigje qe te ket lidhe me kontekstin ku zhvillohet ky Kongres. Por ne te njejten kohe ne te gjithe boten eshte pare e nevojshme te pretendohet nje zbatim i sakte i fes dhe te hedhim tutje çdo diskriminim qe ekziston si i tille, pa baza fetare.
Kundrejt kesaj levizje jane drejtuar shume kritika. Thone se behet fjale per nje levizje te influencuar nga feminizmi perendimor, pretendojn se kjo nuk eshte diçka qe e ka burimin nga islami, dhe gjithashtu nuk eshte pjese e tradites fetare muslimane... Ketu po flasim per kend veshtrimin e atyre muslimaneve qe nuk jane ne dakord me qellimet dhe as me punen e kesaj levizjeje.
Por ne fakt eshte krejt e kunderta, Levizja Feministe Islame ka lindur ne vendet me shumice muslimane si Irani dhe Egjipti, apo ne vende si Malaizia apo te tjera, te tilla si ato te Afrikes jugore ashtu sikurse ne gjeneratat e reja te muslimaneve ne Perendim, ne Evrop dhe Amerike.
Nje gje eshte e qarte ne te gjithe boten, se : femrat vuajne nga diskriminimi dhe padrejtesia. Atehere pra, te kerkojme strategjite me te mira per te arritur ne barazine gjinore.
Qe prej shfaqjes se Feminizmit Islamik, kemi verejtur se ai eshte kuptuar ne dy menyra te ndryshme nga vendet me shumicen e popullsise muslimane:
Menyra pare ka te beje me Feminizmin “Perendimor”, i cili nder parimet e saj ka lirin dhe pretendimin e barazise se te drejtave midis gjinive, dhe kjo mendohet se eshte e mundur vetem duke mbajtur fen menjane. Si i tille eshte nje perceptim laik dhe anti fetar, por jo te gjitha levizjet ne kete fushe jane te tilla. Ky vizjon e paraqet Islamin si nje fe maskiliste, dhe pretendon se per deri sa femrat te mos e lene menjane fen ato gjithmone do te perceptohen si inferiore, me te gjitha stereotipet dhe paragjykimet qe shoqerojne femren muslimane ne shoqerite e sotme.
Aspekti i dyte eshte ai i Feminizmit Arab. Edhe kjo pike ka varjantet e saja, pra nuk behet fjale per nje pozicjon homogjen. Kjo rryme e Feminizmit Arab pretendon te theksoj vleren e larte e te qenurit arabo- musliman dhe denon influencen perendimore ne shoqerine arabe por ne te njejten kohe perkon me feminizmin antifetar qe cekem me lart ,pra, mbi vizjonin e Islamit si fe patriarkale.
Ndersa feminizmi Islamik qe ne promovojme, e ka burimin dhe bazat e tij ne lidhje me ceshtjen e lirimit te femres dhe denimin e fenomenit te perceptimit te fes si misogjene maskiliste , pikerisht duke marre burimin nga tekstet e shenjta. Koncepte keto te cilat jane pjese e pa ndashme e feminizmit global. Etiketa qe e shoqeron ,pra, “Islamik” na lejon qe ta kontekstualizojme. Eshte e mundur qe te pajtojme fen, te drejtat e femrave dhe barazin ndermjet burrit dhe gruas. Ne brendesi te te ciles ka nje shumllojshmeri ndjeshmerish dhe perceptimesh.
Pavaresisht ketyre ndryshimeve qe ekzistojne, perse ky kongres e trajton ne veçanti Feminizmit Islamik ?
N.A : Kjo varet nga menyra se si ne e kuptojme termin “Feminizem Islamik”. Qe prej kongresit te pare, shume musliman ne Evrope menduan se kjo ishte nje risi negative , se feminizmi ne Islam nuk ka egzistuar kurre me pare, se kjo ishte diçka e huaj per Islamin… Kemi ndegjuar komente teper agresive, por mbas nje perjudhe kohore mjaft te shkurter, duke perfshire edhe ato te cilet ishin kundervete ne menyre radikale, e pranuan pak e nga pak kete koncept. Aktualisht shume musliman pranojne faktin se Islami mbron barazine gjinore. Problemi qendron ne strumentalizimin qe i behet kesaj levizje, ky eshte nje rrezik qe mund te paraqitet edhe ne te ardhmen. Disa femra muslimane e perdorin çeshtjen e Feminizmit Islamik, por nuk kan te njejtin kend veshtrim per kete çeshtje dhe nuk mbajne nje qendrim ne perputhje me te. Me duhet te pranoj se kjo paraqitet te jete menyra me e efektshme per ta shkaterruar kete levizje
Çfar duhet te themi ne lidhje me kete?
N.A: Aty ku nuk mbrohet barazia gjinore aty nuk ka feminizem!
Disa gra e perdorin kete shprehje , sepse pohojn se mbron poziten qe Islami i ka dhene femres. Por ketu behet fjal per nje devijim te “Feminizmit Islamik”, dhe ky eshte rreziku. Nuk behet fjal per te qenurit nje femer muslimane, ketu behet fjale per Feminizmin Islamik si nje force me vete. Ketu verghe te kete pak konfuzion; Feminizmi Islamik ndryshon nga Feminizmi Islamist, nese mund ta quaj keshtu. Per shembull, ne Egjipt , kohet e fudit disa femra japin Fetva, dhe kjo eshte nje revolucjon sepse , pa pritmas ,femrak kane nje opinjon te kualifikuar dhe te pranuar publikisht ne lidhje me fen, por per çudi ajo çka ato thone ne keto fetva eshte shume konservatore. Ne kete rast nuk kemi Feminizem Islamik,sepse ajo çka me te vertet ka rendesi eshte çeshtja qe trajtohet ne fjalimet e tyre. Edhe nje burre mund te jete nje Feminist Islamik, sepse ne kete rast nuk eshte e rendesishme se kush flet prej tyre burr apo grua , e rendesishme eshte ajo çka thuhet dhe mbrohet ne ate fjalim.
Pra, ju beni nje dallim midis Feminizmit Islamik dhe Feminizmit Islamist ?
Nga kend veshtrimit im, Feminizmi Islamik nuk eshte nje feminizem. Ne çdo rast, nuk ka ne te nje koncept barazie totale ne te gjitha fushat e jetes: shpirteror, politik, economik, social… Nese flasim per komplementaritet dhe nese pranojme se rregullat jane te vendosura sipas gjinise, kjo mund te themi se eshte feminizem siç e kupton Feminizmi Islamik.
Por ne pergjithesi po iepen sqarime, debatet vazhdojne te shtohen gjithnje e me shume, dhe kufijte midis tyre jane me pak te venitura. Ne aspektin lokal, neper shoqata, femrat bashkohen me njera-tjetren, flasin dhe diskutojne, aty mundohen te organizojne projekte te ndryshme. Kjo mundeson qe ceshtja te ece perpara, edhe pse ka mosmarreveshje. Eshte e qarte qe ka nje mori kend veshtrimesh, por neve na duhet te punojme se bashku, duke perfshire ne pjesmarrje edhe persona te cilat kane kend-veshtrime me teper konservatore , fetar ose jo, keto do te na mundesojne te ecim perpara.
Kongresi i cili do te inaugurohet sot do te perqendrohet ne situatat e shtypjes ne te cilat vuajne femrat muslimane sot ne kontekstin e globalizimit.
Konkretisht, cilat jane keto situata opresioni dhe ne ç’menyre mundet t’i pergjigjet Feminizmi Islamik ketyre problemeve?
N.A: Kjo problematik paraqet dy aspekte te ndryshme: nga njera ane qendron neo liberalizmi me pa barazite socjale , ekonomike dhe politike qe ajo shkakton; dhe nga ana tjeter, aspekti politik me fondamentalizmin qe ai mbart, keto te dyja ushqejne njera tjetren.
Pjesemaresit vine nga te gjitha anet e globit, ky fakt eshte shume domethenes per arsye se ne kete menyre do te nund te formojme nje vizjon gjithe perfshires rreth asaj çka po ngjan neper vendet e tjera.
Per publikun eshte mjaft interesante te kuptoi se cilat jane pasojat e fondamentalizmit dhe integralizmit ne shoqerite tona perendimote.
Nuk behet fjale vetem per nje vizjon lokal ,por per ate çka na lejon te kuptojme se ne çmenyre gjithçka eshte e nderlidhur ne kete bote e globalizuar tashme.
Nga njera ane mund te arrijme ne nje perfundim politik, por gjithashtu edhe ne nje ekonomik: Kritikat rreth neo liberalizmit dhe kapitalizmit te eger. Ne kete Kongres ka shume femra qe marin pjese ne levizjet e per bashketa ne lidhje me anti globalizimin. Ne fakt, çeshtjet me kryesore qe duhen paraqitur jane veprimet qe duhen ndermare per te bere te mundur qe femrat te marin pjese ne jeten ekonomike, dhe ne te njejten kohe te zhvillojme menyra te reja pune, organizime te reja per te mbijetuar ekonomikisht pa qene nevoja te robetohen duhe u kthyer ne skllave te kapitalizmit. Kohet e fundit jane duke u perhapur disa levizje shume interesante ne lidhje me menyrat e ndryshme se si grate mund te mblidhen per te bashkepunuar ne grupe apo edhe kooperativa, te tilla, arrijne te financojne projektet e tyre me mikro kredi… Ato thjeshte propozojne te mos jene te varura ekonomikisht perj burrave te tyre , te kene pavaresi financjare .
Vizjonet qe ne te gjithe se bashku propozojme ne keto kongrese, na bejne te kuptojme se edhe ne vende te tjera ka gra te cilat po mundohet te çojne per para çeshtje te ngjashme. Fal pjese marresve nga vende te ndryshme , ne mund te veshtrojme menyren se si nje çeshtje e cila i ka fillimet e saj ne nje vend mund te shtrihet edhe nen kontekstet e vendeve te tjera.
A kane pasur zhvillim ne praktike dy kongreset e me parshme?
N.A: çdo vend ka reagimin e tij te veçante i cili paraqitet ndryshe nga te tjeret.Per shembull ne Malaizi, shoqata Sisters in Islam ka zhvilluar nje starategji per te nderhyre ne çeshtjet qe kane te bejne me grate. Perdorin medjat e ndryshme per te mare pjese ne debate televisive prej te cilave me pare ishin te parjashtuara. Qellimi i tyre eshte te sensibilizojne popullaten. Ato kane mundur te influencojne ne jeten politike nepermjet paditjeve medjatike, gjithashtu kane arritur te bejne te mundur dhe ndryshimin e disa ligjeve.
Ne Nigeri shoqata Baobab, lufton kunder lapidimit te femrave. Ato ne vend qe te vendosin veten ne vendin e “mbrojtesve te te drejtave te njeriut” , -argumentim ky i perendimoreve i cili ne kete rast prodhon nje efekt ktrejt te kundert-, kane mbledhur nje grup avokatesh dhe specjalistesh te cilet kerkojne argumente ne jurisprudencen islamike per te treguar se eshte me mire falja sesa denimi… Keto jane perparime te cilat nuk kane te bejne drejt pet drejte me kongresin tone por jane levizje qe zhvillohen paralelisht me te.
Veme re se prania e meshkujve ne kongres eshte e kufizuar , ato jane vetem tre pjestar meshkuj. A eshte kjo nje vendim vullnetar i tyre? A mendoni se feminizmi islamik ne fillim duhet te ndertohet pa pranine e meshkujve?
N.A: Sigurisht qe meshkujt zen nje vend te rendesishem ne feminizmin islamik. Drejtuesi i kongresit ne kete rast eshte nje burre. Ne nuk perqendrohemi ne nje feminizem vetem ndermjet femrave, edhe nje mashkull mund te jete nje feminist! Por duhet te kemi parasysh qe neve na nevoitet nje mark, nje tribune ne te cilen grate te mund te te shprehen . Nese do te kishte nje pjesmarrje te madhe meshkujsh ne fund do te gjendeshim ne nje situate te veçante, ne ate rast do te ishin burrat qe do i trajtonin problemet e grave ne vend te tyre. Eshte e nevojshme qe te jete nje moment dedikuar shprehjes se lire te grave. Ne fakt ideali do te ishte mesatarja, nje pjese ku grate te flisnin vete per perçeshtjet e tyre dhe gjysma tjeter te jen meshkuj qe marin pjese ne feminizmin islamik. Por me thene te drejten nuk ka shume specjalist ne kete fushe.
Ne rend te dyte, mendoj se nuk eshte e lehte per meshkujt te pranojne publikisht pjesmarrjen e tyre ne rradhet e feministeve islamik pa pasur rrezikun se nje dite do te gjenden vetem ne kete rruge. Perfshi ketu dhe ulemat me liberal detyrohen te ndryshojne qendrimet e tyre per arsye se pesojne presjone te ndryshme. Edhe pse ne rreth e tyre te ngushte ato mbajne nje qendrim te hapur lidhur me feminizmin islamik , e kan te veshtire ta mbrojne publikisht ate sepse ne shumicen e rasteve behet fjale per shoqeri patriarkale.
Sido qofte kjo nuk eshte nje zgjedhje e jona, do te na pelqente qe te kishte nje pjesmarrje akoma me te madhe te meshkujve ne kete levizje. Nga ana tjeter eshte interesante te veresh se publiku mashkullor ka ardhur duke u shtuar here e me shume ne kongreset tona. Kete vit mund ta vertetojme per here te trete kete fakt. Ne vitin 2005 kishte nje pjesmarrje te madhe te femrave dhe paraqiteshin vetem disa meshkuj. Ne vitin 2006 te pakten nje e treta ishin meshkuj. Kete vit do te shohim nese do te perseritet apo jo ky fenomen. Gjithashtu eshte interesante te veshtrosh vemendjen ne rritje edhe tek meshkujt. Ky nuk paraqitet te jete nje debat vetem ne mes femrave, por eshte nje çeshtje qe i perket te gjithe shoqerise.
Iscriviti a:
Post (Atom)